A A A

CHOROBY NEREK I DRÓG MOCZOWYCH

Zakażenia nerek i dróg moczowych są po zakażeniach układu odde­chowego drugą co do częstości grupą zakażeń narządowych u dzie­ci. Po okresie niemowlęcym zaznacza się tu wyraźna przewaga za­chorowalności dziewcząt nad chłopcami, co tłumaczy się odrębnoś­cią anatomiczną dróg moczowych wśród obu płci. Również wady rozwojowe układu moczowego należą do najczęstszych wad wrodzo­nych. Częstość ich występowania ocenia się na 1—2°/o wśród ogółu populacji dziecięcej. Nerki dziecka są proporcjonalnie bardziej ob­ciążone pracą i bardziej wrażliwe na działanie różnych czynników szkodliwych niż nerki dorosłego. Dlatego też u dziecka łatwiej niż u dorosłego dochodzi do ostrych procesów chorobowych umiejsco­wionych w nerkachlub pozanerkowo.
  • Etiologia i patogeneza

    Zasadniczą rolę w wywoływaniu chorób układu moczowego mają: 1. Zakażenia, głównie bakteryjne. 2. Czynniki toksyczne, a wśród nich przede wszystkim zatrucia chemiczne, zatrucia polekowe i zatrucia endogenne, tj. powstałe wskutek zaburzeń przemiany materii. Wpływ obu wymienionych czynników jest decydujący zarówno przy powstawaniu chorób układu moczowego jeszcze w życiu pło­dowym, jak i w powstawaniu chorób nabytych po urodzeniu. Mniej­sze znaczenie mają tu choroby dziedziczne. Wady wrodzone układu moczowego powodują zwykle mniejsze lub większe zaburzenia w przepływie moczu bądź też w in­ny sposób sprzyjają występowaniu zakażeń układu moczowego. Długo trwające, nie leczone zmiany zapalne w nerkach i drogach moczowych, wywołane zakażeniem, mogą z kolei nasilić zakłócenia czynnościowe układu moczowego i doprowadzić stopniowo do ni­szczenia zdrowego miąższu nerek. Przyczyną zakażeń układu mo­czowego są najczęściej: pałeczka okrężnicy, pałeczka odmieńca, pa­łeczka Klebsiella i pałeczka ropy błękitnej oraz paciorkowce jeli­towe (enterokoki), rzadziej gronkowce i paciorkowce o hemolizie typu beta. Te ostatnie są natomiast — podobnie jak w chorobie reu­matycznej — czynnikiem inicjującym rozwój ostrego krwo- tocznego zapalenia kłębków nerkowych, które czasem przechodzi w postać trwałego, przewlekłego zapalenia kłęb­ków nerkowych. Mniej znane są przyczyny występowania zespołu nerczy-c o w e g o, w którym uszkodzenie filtru kłębków nerkowych pro­wadzi do znacznej ucieczki białka przez nerki i zatrzymania w ustro­ju wody, z następowym tworzeniem się uogólnionych obrzęków. Ujawnienie się tego zespołu jest często poprzedzane zakażeniami układu oddechowego, czasem chorobami zakaźnymi (odrą, ospą wietrzną), działaniem czynników toksycznych lub nawet ukąszeniem przez pszczołę czy osę. W pierwszych latach życia ostrą niewydolność nerek wywołuje najczęściej zespół hemolityczno-mocznicowy. Istot­nym elementem chorobowym poza zmianami w nerkach są tu zmia­ny zakrzepowe w naczyniach krwionośnych, znaczna niedokrwistość hemclityczna, spadek liczby płytek krwi i objawy skazy krwotocz: nej. Współprzyczyną zespołu hemolityczno-mocznicowego są praw­dopodobne zakażenia wirusowe. Kamica układu moczowego może występować w każdym wieku, nawet u niemowląt. Podłożem jej mogą być zaburzenia przemiany materii, zwłaszcza przemiany wapniowo-fosforowej, przemiany szczawianów i niektórych amino­kwasów. Tworzeniu się kamieni w nerkach i drogach moczowych sprzyja długotrwałe unieruchomienie dziecka w następstwie urazów lub porażeń.
  • Objawy kliniczne

    Im młodsze jest dziecko, tym mniej swoiste są objawy choroby ukła­du moczowego, tym częściej dominują objawy ogólne, takie jak: utrata łaknienia, spadek wagi, apatia lub rozdrażnienie i gorączka. Zakażenia układu moczowego nierzadko zaczynają się u niemowląt wymiotami, wolnymi stolcami, czasem nawet napadem drgawek. Dlatego ważne jest obserwowanie częstości i sposobu oddawania moczu przez dziecko. Przy każdej krótkotrwałej gorączce u dziecka i przy każdym niedomaganiu niezbędne jest wykonanie badania mo­czu w laboratorium, a sam wygląd moczu wskazuje nieraz, że wy­stępują w nim nieprawidłowe składniki. Krwisty mocz pojawia się w przypadkach kamicy układu moczowego, w niektórych wadach wrodzonych, po urazach układu moczowego, w ostrym zapaleniu pęcherza i cewki moczowej. Krew zmienioną (kolor popłuczyn mięsnych) zawiera najczęściej mocz w ostrym, krwotocznym zapaleniu kłębków nerkowych. Zawartość barwników żółciowych w moczu daje mu kolor piwa lub herbaty. Zmiany zabarwienia moczu powoduje czasem przyjmowa­nie niektórych leków i preparatów odżywczych, do których dodano środki barwiące. W badaniu laboratoryjnym istotne znaczenie ma oznaczanie gęstości względnej moczu, poszukiwanie składników che­micznych, jak cukier, białko, aceton i składników upostaciowionych, jak krwinki czerwone, leukocyty, wałeczki. Nieodłączną częścią ba­dania moczu jest też badanie bakteriologiczne, wykonanie posiewu i antybiogramu wyhodowanych drobnoustrojów oraz określenie licz­by kolonii bakteryjnych, jakie wyrosną z posiewu jednego mililitra moczu. j Po okresie niemowlęcym coraz częściej możemy dowiedzieć się od dziecka o dolegliwościach miejscowych, związanych z układem moczowym (bóle przy oddawaniu moczu, bóle w okolicy nerek, bóle brzucha) lub poza wspomnianymi wyżej, zaobserwować takie obja­wy, jak skąpomocz, obrzęki, oddawanie moczu przerywanym stru­mieniem, mimowolne oddawanie moczu, wyciek ropny z cewki mo­czowej i zaczerwienienie ujścia zewnętrznego cewki. Dla właściwej oceny tych objawów należy pamiętać, że częstość oddawania moczu i ilość wydalanego na dobę moczu zmienia się w zależności od wie­ku, ilości wypitych płynów, nawodnienia dziecka i temperatury oto­czenia. W prawidłowych warunkach dziecko wydala też mniej mo­czu w nocy niż w ciągu dnia.
  • Pytania kontrolne

    Jakie są najczęstsze przyczyny chorób nerek i dróg moczowych i do jakich zmian prowadzą w układzie moczowym? Jakie objawy kliniczne należą do najbardziej charakterystycznych w choro­bach układu moczowego? Jakimi metodami i środkami można skutecznie zapobiegać zakażeniom i in­nym zmianom chorobowym w układzie moczowym?
  • Zapobieganie i leczenie

    Bardzo istotne jest zapobieganie zakażeniom układu moczowego i na­wrotom tych zakażeń poprzez: higienę krocza — częste podmywanie dzieci, używanie w za­kładach indywidualnych nocników, częsta zmiana bielizny osobistej, częste przewijanie dzieci małych; zapewnienie dobrego przepływu moczu przez częste pojenie; zwalczanie zalegania moczu, częste wysadzanie małych dzieci i wdrażanie dzieci starszych do regularnego opróżniania pęcherza. W zapobieganiu zakażeniom układu moczowego i zapaleniu kłęb­ków nerkowych pomocne bywa staranne leczenie drobnych nawet zakażeń ropnych skóry i zakażeń ogniskowych zębów, migdałków i zatok przynosowych. Stymulacja ruchowa, wczesne uruchamianie i rehabilitacja dzieci długo leżących jest ważnym momentem w za­pobieganiu kamicy układu moczowego. W każdym dłużej trwającym zakażeniu układu moczowego i przy jego nawrocie konieczne jest dokładne badanie układu moczowego w warunkach szpitalnych (badanie radiologiczne nerek i dróg mo­czowych po wprowadzeniu środka cieniującego, próby czynnościo­we nerek). Tylko w ten sposób można wykryć większość wad roz­wojowych i wczesnym leczeniem zabiegowym unikać trwałego uszkodzenia nerek. Leczenie farmakologiczne i dietetyczne należy do kompetencji lekarza. Należy wystrzegać się ustalania na własną rękę diety dla dzieci z chorobami układu moczowego lub korygowa­nia zaleceń lekarskich w tym względzie, ponieważ postępowanie dietetyczne jest w chorobach nerek, zależnie od ich rozwoju i prze­biegu, bardzo zróżnicowane. W przewlekłych i nawrotowych za­ każeniach układu moczowego zachodzą wskazania do przedłużonego, często wielomiesięcznego podawania środków przeciwbakteryjnych. Ma to na celu między innymi niedopuszczenie do dalszych wstę­ pujących i zstępujących zakażeń dróg moczowych i nerek, dzięki czemu łatwiej przebiega proces leczenia zaistniałych zmian za­ palnych.