A A A

CHOROBY SKÓRY

Skóra małego dziecka wykazuje zwiększoną wrażliwość na uszko­dzenia mechaniczne, cieplne i chemiczne, a także zwiększoną po­datność na zakażenia. Skóra często reaguje odczynami zapalnymi i alergicznymi nie tylko na uszkodzenie miejscowe, ale również na działanie różnych szkodliwych czynników wewnątrzustrojowych. Zmiany skórne mo­gą być wyrazem zaburzeń innych, odległych nieraz narządów. Po­nieważ skóra pełni rolę ważnej baterii chroniącej organizm przed czynnikami szkodliwymi, odgrywa istotną rolę w regulacji tempera­tury oraz w przemianie wodno-elektrolitowej, choroby skóry mogą powodować zaburzenia ogólnoustrojowe. Zakażenia skóry nierzadko prowadzą u niemowląt do rozsiewu drobnoustrojów poprzez krew do narządów wewnętrznych. Dostępność skóry dla oglądania i ob­macywania ułatwia rozpoznawanie chorób powodujących między innymi objawy skórne. Stan skóry niemowlęcia jest jednym z naj­lepszych wskaźników prawidłowej pielęgnacji i prawidłowego ży­wienia dziecka.
  • Alergiczne zmiany skóry

    Wyprysk dziecięcy rozpoczyna się już w pierwszych mie­siącach życia. W jego powstawaniu dużą rolę odgrywają alergeny okarmowe (białko kurze). Zmiany wypryskowe są złożone z róż- ych elementów. Skóra początkowo jest zaczerwieniona i obrzmiała, otem dołączają się wykwity grudkowo-pęcherzykowe pękające i są- zące lub same grudki suche, które zlewając się ze sobą tworzą du- e blaszki. W ich miejscu dochodzi do zliszajcowacenia skóry, naj- ardziej nasilonego w zgięciach łokciowych, pod kolanami i w oko­ licy nadgarstków. Zmiany wypryskowe mogą mieć charakter uogól­niony. Towarzyszy im silne uczucie świądu, powodujące znaczne rozdrażnienie i niepokój dziecka oraz zakłócenia snu. Uporczywe drapanie się dziecka powoduje występowanie zakażeń bakteryj­nych i wirusowych, czasem bardzo ciężkich. Wyprysk ma charak­ter przewlekły z okresowymi zaostrzeniami. U niektórych dzieci z końcem pierwszego roku życia następuje samoistna poprawa, u in­nych zmiany utrwalają się jako świerzbiączka. Innym typem choroby alergicznej jest pokrzywka charak­ teryzująca się występowaniem swędzących bąbli, przypominają­cych wykwity powstałe po oparzeniu pokrzywą. Występować one mogą po uczuleniach pokarmowych, po uczuleniach na leki, czasem po szczepionkach. Jeśli ustali się określony czynnik uczulający, zwłaszcza gdy w grę wchodzi jeden alergen (np. poziomki, truskaw­ki, ser żółty, ryby), łatwo uniknąć nawrotu pokrzywki. Pokrzywka przebiega czasem z obrzękami tkanki podskórnej, głównie warg i po­wiek. U małych dzieci częściej od pokrzywki obserwuje się liszaj pokrzywkowy, w którym często czynnikiem uczulającym, jest białko jaja kurzego i mleko. Wykwity liszajca pokrzywkowego — drobne różowe grudki z widocznymi na ich szczycie pęcherzykami lub strupkami — przypominają czasem wykwity ospy wietrznej.
  • Etiologia i patogeneza

    Główne przyczyny chorób skór.y można zestawić następująco: Zakażenia (bakteryjne, wirusowe, pasożytnicze i grzybicze). Urazy, uszkodzenia cieplne (oparzenia, odmrożenia) i uszko­dzenia chemiczne. Uczulenia. Wrodzone i nabyte zaburzenia przemiany materii. Zatrucia. Bakteryjne zakażenia skóry wywołane są najczęściej przez gronkowce i paciorkowce. W wyniku tych zakażeń występują na skórze ropne wykwity. Zakażenia wirusowe skórne są zwykle wywołane wirusem opryszczki i półpaśca. Nie zidentyfikowanym jeszcze rodzajem wi­rusa wywołane są również brodawki zwykłe młodocianych. Różnorodne zmiany chorobowe wjwołują na skórze grzyby chorobotwórcze. Spotykamy tu drożdżyce, grzybicę strzygącą, grzy­bicę woszczynową. Rozpowszechnionym pasożytem skóry jest świerzbo­wi e c. Obecność na skórze takich pasożytów jak pchły i wszy związana jest nie tylko z miejscowymi zmianami, ale zagraża też roznoszeniem chorób zakaźnych. Przenosicielami zakażeń są muchy i.komary. Ukąszenie pszczoły i osy może u osobników uczulonych wywołać ciężkie odczyny anafilaktyczne. Urazy mechaniczne i uszkodzenia termiczne skóry należą do najczęstszych urazów u dzieci; sprzyjają wystą­pieniu różnych zakażeń. Oparzenia są przyczyną ciężkich odczy­nów wstrząsowych, mogą doprowadzić do rozległych zmian blizno­watych. W skórze gromadzą się często przeciwciała uczulające (reaginy). Antygeny uczulające (alergeny) mogą działać miejscowo {uczulenia kontaktowe) albo wywoływać zmiany alergiczne na skó­rze po wtargnięciu do ustroju drogą pokarmową lub wziewną. W zaburzeniach odżywiania, niedoborach witamin i żelaza, nie­doborach mikroelementów z reguły występują zmiany troficzne skóry, zmniejszenie elastyczności skóry, wysuszenie, łuszczenie, ro­gowacenie. Nieprawidłowy wygląd skóry cechuje niektóre choro­by gruczołów wewnętrznego wydzielania (obrzęk śluzowaty w nie­doczynności tarczycy). Cukrzycy towarzyszy często występowanie ropnych zakażeń skóry. Zmiany na skórze pojawiają się często w przypadkach zatru­cia solami metali ciężkich (rtęci, bizmutu, talu), w zatruciach po­lekowych (sulfonamidami, jodkami, związkami bromu), w zatruciach pestycydami. W niektórych chorobach skóry (pęcherzyca,'łuszczyca) czynniki etiologiczne nie zostały jeszcze zidentyfikowane, co uniemożliwia ich leczenie przyczynowe.
  • Grzybice skóry

    Drożdżyce są przyczyną pleśniawek w jamie ustnej, zmian wyprzeniowych na skórze, zajadów. Rzadko wywołują u dzieci zmiany zapalne paznokci. Do rozwoju drożdżycy usposabiają niedo­bory witaminy z grupy B i leczenie antybiotykami. Podłożem droż­dżycy jest przegrzana, zmacerowana skóra niemowląt. Grzybica strzygąca i grzybica woszczynowa obejmują przede wszystkim owłosioną skórę głowy. Powodują łam­liwość i wypadanie włosów. W grzybicy woszczynowej zmiany za­palne skóry są bardzo nasilone. W okolicy ujść mieszków włosów występują jasnożółte, łamliwe tarczki woszczynowe. Głowa wydzie­la przykrą woń, określaną jako zapach mysiej nory.
  • Objawy kliniczne

    Ropne (bakteryjne) choroby skóry Rozróżnia się tu: mnogie ropnie skóry, liszajec pospolity, nieszto-wice zgorzelinowe oraz ropowicę (ta ostatnia dotyczy nie tylko skóry, ale i innych tkanek miękkich). Charakterystyczne w okresie ..oworodkowym są: pęcherzyca zakaźna noworodków i złuszczają- e zapalenie skóry noworodków. Skóra noworodków reaguje na óżne czynniki bakteryjne odczynem pęcherzowym. W pęcherzycy zakaźnej na skórze tułowia, twarzy kończyn występują różnej wielkości pęcherze wypełnione mętna- wą treścią. Pęcherze pękające pozostawiają obnażone, zaczerwie- ione partie skóry. Materiał zakaźny zawarty w pęcherzykach można przenosić za pośrednictwem pieluszek i innych przedmiotów do pie­lęgnacji dzieci. W z ł u s z c z a j ą c y m zapaleniu skóry noworod­ ków zmiany skórne są bardziej rozległe, skóra jest zaczerwieniona, sącząca, pokryta łuskami. Stan dzieci jest zwykle ciężki. Mnogie ropnie skóry mają punkt wyjścia w gruczołach potowych. Ich wystąpieniu i szerzeniu się sprzyja przegrzanie skó­ry. W różnych okolicach, często na głowie, pośladkach, klatce pier­siowej, pod pachami i w pachwinach tworzą się guzki, z których po rozmiękaniu wydziela się na zewnątrz treść ropnokrwista zakaża*-jąca nowe partie skóry. „Wysiewy" nowych ropni powtarzają się nieraz tygodniami doprowadzając czasem do takich powikłań jak posocznica gronkowcowa, gronkowcowe zapalenie płuc i opłucnej, zapalenie kości i szpiku kostnego. Ropowica jest rozlanym, drążącym głęboko w obrębie tkanki pod­skórnej odczynem zapalnym, któremu towarzyszy wysoka gorącz­ka oraz ogólne objawy toksyczne. Niezbędna jest tu szybka inter­wencja chirurgiczna. W liszajcu pospolitym zmiany umiejscawiają się głów­nie na twarzy wokół ust i nosa oraz na kończynach. Przechodzą one kolejno ewolucję od zaróżowienia skóry, poprzez pęcherzyki ropne do strupków barwy żółtomiodowej, podminowanych lśniącą po­wierzchnią skóry. Niesztowice zgorzelinowe cechują drążące owrzodzenia Umiejscowione przeważnie na kończynach. Grube strupy pokrywa­ją tu tkankę martwiczą. Zejściem mogą być liczne blizny.
  • Pourazowe zmiany skórne

    Wyprzenia, drobne otarcia naskórka są częstymi objawami u niemowląt. Występują w następstwie wadliwej pielęgnacji, prze­grzania, zbyt rzadkiego przewijania dzieci, nieodpowiedniego spo­sobu ubierania dzieci. Zmian tych nie można lekceważyć, ponieważ stają się podłożem dla rozwoju bakterii i zakażeń grzybiczych, pre­dysponują do uczuleń. Oparzenia. Każde, nawet powierzchowne oparzenie małego dziecka, jeśli obejmuje większą powierzchnię ciała, może stanowić zagrożenie dla życia dziecka. Szczególnie niebezpieczne są oparze­nia wywołujące powstawanie sączących pęcherzy lub martwicę skó­ry. Wczesnym objawem oparzenia może być wstrząs w następstwie zaburzeń przepuszczalności naczyń krwionośnych, utraty osocza oraz zmniejszenie się ilości krwi krążącej. Otwarta rana powstała w wyniku oparzenia staje się łatwo terenem inwazji bakterii.
  • Pytania kontrolne

    Jakie znane przyczyny wywołują choroby skóry? Jakie najczęstsze jednostki chorobowe i objawy występują u małych dzieci? Jakimi środkami można skutecznie zapobiegać zakaźnym i niezakaźnym cho-, robom skóry?
  • Wirusowe zakażenie skóry

    Zakażenie wirusem opryszczki powoduje najczęściej zapa­lenie jamy ustnej. Pęcherzykowe wykwity, pękające i pozostawia­jące strupki, powstają jednak nierzadko również na wargach iw ką- / cikach ust, zwłaszcza w nawrotowych zakażeniach opryszczkowych Również pryszczyca — odzwierzęce zakażenie wirusowe, na byte od bydła — wywołuje zwykle zmiany zapalne w jamie ustnej Brodawki zwykłe, zwane popularnie kurzajkami, rzadko po­jawiają się w pierwszych trzech latach życia.
  • Zapobieganie i leczenie

    Najlepszą ochronę skóry przed zakażeniem stanowi utrzymanie jej w czystości, unikanie przegrzania i mechanicznego drażnienia skó ry przez stosowanie odpowiedniego ubioru i odpowiedniej tempe ratury otoczenia, w którym dziecko przebywa. Bardzo ważne w za kładach opiekuńczych dla małych dzieci jest zapobieganie zakaże niom skóry. Zakażenia przenoszone są często rękami personelu opiekuńczego, za pośrednictwem wspólnie używanych przyborów toaletowych, przez wspólną kąpiel dzieci. Ropnym zakażeniom skó ry zapobiega mycie rąk personelu mydłem heksachlorofenowym lub roztworem 1% sterinolu. Zaleca się to szczególnie w przypadkach stwierdzenia u niektórych wychowanków zakładu drobnych wykwi tów ropnych na skórze. Niektórym uczuleniom skórnym można zapobiegać w spo sób swoisty przez eliminowanie z diety zidentyfikowanego a 1 e r genu. Dzieciom z wypryskiem alergicznym nie podaje się czekolady i jaj. Nie wolno jednak u tych dzieci ani w innych przypadkach sto sować diet eliminacyjnych, które grożą wystąpieniem stanów nie doborowych (np. wyłączyć z diety całkowicie mleko czy też ogra niczać całkowicie spożycie białka zwierzęcego). Należy zachować ostrożność w stosowaniu do prania bielizny dziecięcej detergentów zwłaszcza takich środków pralniczych, które zawierają składniki enzymatyczne. Skóra dziecka przekarmionego, otrzymującego w nadmiarze wę glowodany i tłuszcze, wykazującego nadwagę, łatwiej ulega urazom i maceracji, częściej reaguje zmianami alergicznymi i odczynami łojotokowymi. Skóra w stanach niedożywienia i w niedoborach wi tarnin ma zmniejszoną odporność przeciwzakaźną. W leczeniu chorób skórnych rozróżniamy środki przyczyno we i objawowe, działające ogólnie i miejscowo Skutecznymi lekami przyczynowymi dysponujemy w zakażeniac bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych. W ropnych zakaże­niach skórnych nie uzyska się jednak pełnego efektu leczniczego samym podawaniem antybiotyków, jeśli równocześnie nie opróżni się przez nakłucie lub nacięcie najdrobniejszych nawet wykwitów. Maści i mazidła zawierające hormony kory nadnerczy i skutecznie działające przeciwświądowo oraz przeciwzapalnie przy dłuższym stosowaniu mogą spowodować niekorzystne objawy uboczne. Ze szczególną ostrożnością należy stosować na większą powierzchnię skóry takie leki, których zwiększone wchłanianie przez uszkodzoną skórę może wywołać objawy toksyczne (preparaty rtęciowe, nie­które antybiotyki, rezorcynę, kwas borowy). Miejscowe stosowanie leków, tak jak i ich podawanie doustne lub pozajelitowe winno być zawsze prowadzone zgodnie ze wskazaniami lekarskimi i kontrolo­wane przez lekarza. W wielu chorobach skóry u dzieci występuje znaczny niepokój związany z bolesnością lub świądem. W niektórych przypadkach (np. w wyprysku alergicznym) zdenerwowanie, rozdrażnienie dziec­ka może prowokować nawet wystąpienie lub zaostrzenie objawów chorobowych. Dlatego uspokojenie dziecka, oszczędzanie mu niepotrzebnych stresów emocjonalnych ma również w chorobach skóry istotne znaczenie zapobiegawcze i lecznicze.
  • Łojotokowe zapalenie skóry

    Powstaje w związku ze wzmożoną i nieprawidłową czynnością gruczołów łojowych. Może rozpoczynać się już w pierwszym mie- siącu życia. Zmiany skórne — tłuste łuski i zlewające się ze sobą trupy — występują szczególnie na owłosionej skórze głowy i na oliczkach. W zgięciach pachwinowych mają charakter zlewnych, umieniowych, sączących wykwitów. U starszych dzieci zaburzenia ojotokowe prowadzą do powstawania łupieżu i trądzika młodzień- czego.
  • Łuszczyca

    W chorobie tej — o nie ustalonej przyczynie <— występują mnogi grudkowe czerwonawe wykwity, pokrywające się szybko łatwym do zeskrobania łuskami. Łuszczyca występuje często rodzinnie.