A A A

Choroby szerzące się drogą zakażenia pokarmowego

Choroby zakaźne szerzące się głównie drogą zakażenia pokarmo­wego występują znacznie rzadziej niż choroby szerzące się drogą zakażenia Kropelkowego. Na ich rozprzestrzenianie się duży wpływ ma niezadowalający stan sanitarny środowiska oraz niski poziom kultury zdrowotnej społeczeństwa. Często tę grupę chorób określa się mianem chorób „brudnych rąk". Są to choroby wykazujące wy- 86 raźną sezonowość, tzn. występowanie w określonej porze ro­ku. Największa zapadalność przypada na lato i jesień (sierpień, wrzesień). Do tej grupy schorzeń należą: biegunka niemowlęca, czerwonka, dur brzuszny, dury rzekome, cholera, zatrucia pokarmo­we bakteryjne, nagminne porażenie dziecięce oraz wirusowe zapa­lenie wątroby (postać nagminnego zapalenia). Biegunka niemowląt, czerwonka i dur brzuszny mają u niemowląt bardzo podobny prze­bieg, tak że dla odróżnienia ich trzeba się zwykle odwoływać do badań bakteriologicznych, Niemniej z uwagi na ich epidemiczną swoistość są one omówione odrębnie, przy czym biegunka niemo­wląt w rozdziale dotyczącym zaburzeń w odżywianiu.
  • Cholera

    Cholera jest ostrą chorobą zakaźną, zaliczaną przez Światową Orga­nizację Zdrowia do tzw. chorób kwarantannowych. Epidemicznie występuje w południowo-wschodniej Azji, skąd co pewien czas przenika do innych części Azji, a nawet Afryki i Europy. Ostatnia pandemią cholery jest tego przykładem. Po 47 latach nieobecności cholery w Europie w 1970 r. wystąpiły zachorowania w Astracha-riiu i na czarnomorskim wybrzeżu Związku Radzieckiego oraz we wschodniej Słowacji, w 1973 r. we Włoszech, a w 1974 r. w Portu­galii. Wiązać to należy m. in. z rozwojem szybkich środków komu­nikacyjnych i dużym ruchem ludności sprzyjającym szerzeniu się choroby. Cholera jest chorobą wywołaną przez bakterie — przecinko­wiec cholery. Jego odmianą, również chorobotwórczą, jest przecin­kowiec El Tor — sprawca pandemii w latach siedemdziesiątych na­szego wieku. Choroba szerzy się drogą zakażenia pokarmowego, źródłem zakażenia jest osobnik chory lub nosiciel. Okres wylęga­nia choroby jest krótki — do 5 dni, najczęściej 2—3 dni. W związku z tym początek choroby jest zwykle nagły, czasem jedynie poprze­dzony krótko trwającymi zwiastunami (brak łaknienia, mdłości, osłabienie). Choroba objawia się gwałtowną biegunką i wymiotami. Charakterystyczne dla cholery są płynne białawe stolce przypomi­nające rozgotowane ziarnka ryżu. Biegunka i wymioty doprowadza­ją szybko do odwodnienia organizmu, zaburzeń elektrolitowych i za-paści.Często w tym okresie dochodzi do zejścia śmiertelnego. Leczenie cholery polega przede wszystkim na kompensacji utraty wody i elektrolitów, głównie przez wlewki dożylne oraz podawanie antybiotyków. Leczenie przeprowadza się w specjalnych szpitalach epidemicznych, mających zapewnioną izolację zewnętrzną. Osoby z bezpośredniego kontaktu z chorym umieszcza się w spe­cjalnym izolatorium dla osób ze styczności z cholerą. Poddaje się ich tam ścisłej obserwacji lekarskiej i badaniom w kierunku cho­lery lub jej nosicielstwa. Osoby z dalszego kontaktu poddane są nadzorowi epidemiologicznemu i podlegają szczepieniom. Wykrycie ogniska cholery na danym terenie powoduje wydanie ostrych przepisów sanitarnych, ograniczających ruch ludności i wprowadzających zaostrzoną kontrolę sanitarną. Ludność podda­wana jest szczepieniom ochronnym. Cholera (cholera) Drobnoustroje — przecinkowiec cholery i jego odmiany Źródło zakażenia . — człowiek chory, nosiciel Drogi, zakażenia Wrota, zakażenia Okres wylęgania Objawy chorobowe Okres zaraźliwości Zapobieganie v - zakażenie pokarmowe przewód pokarmowy ! 1—5 dni, najczęściej 2—3 dni biegunka — płynne ryżowate stolce, wymio­ty, odwodnienie, zapaść przez cały czas trwania choroby, z reguły nie dłużej niż 2 tygodnie licząc od początku cho- roby. O końcu okresu zaraźliwości decyduje wynik badania kału na obecność przecinkow- ców cholery - " : "' przestrzeganie zasad higieny osobistej, hospi- talizacja chorego w szpitalu epidemicznym, odosobnienie na 6 dni w izolatorium osób z bezpośredniego kontaktu, nadzór sanitarny nad osobami z dalszego kontaktu, szczepienia ochronne • " -'•
  • Czerwonka

    Czerwonka jest wywołana przez bakterie — pałeczki grupy czerwonkowej. Źródłem zakażenia są chorzy, zwłaszcza chorzy na 90 Drobnoustroje Źródło zakażenia Przenosiciele mechaniczni Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy patognomoniczne Powikłania Odporność Okres zaraźliwości Postępowanie w przypadku zachorowania w żłobku przewlekłe postacie czerwonki i nosiciele. Na czerwonkę chorują wyłącznie ludzie. Czerwonka w odróżnieniu od duru znacznie częś­ciej występuje u dzieci. W przenoszeniu czerwonki najważniejszą rolę odgrywają produkty spożywcze oraz muchy, a także nieprze­strzeganie higieny osobistej przez osoby opiekujące się dziećmi. Woda nie ma tu tak dużego znaczenia, gdyż bakterie czerwonki szybko w niej giną. Z wielką rolą much w przenoszeniu się czer­wonki wiąże się jej sezonowość. Najwięcej zachorowań na czer­wonkę przypada na miesiące letnie, zwłaszcza sierpień-wrzesień. Wrotami zakażenia jest przewód pokarmowy. Nie zawsze jednak do­stanie się zarazków do przewodu pokarmowego powoduje zachoro­wanie. Kwas solny żołądka ma bowiem właściwości bakteriobójcze. Okres wylęgania jest krótki, trwa zwykle do tygodnia. Okres zwiastunów jest mało zauważalny i najczęściej jednodniowy. Wy­stępuje wówczas złe samopoczucie, utrata łaknienia i stany podgo­rączkowe. Wkrótce dołączają się wzdęcia, bóle brzucha i biegunka. Biegunka jest najbardziej charakterystyczną cechą czerwonki. Wypróżnienia są bardzo częste — do kilkunastu na dobę, są wod-nisto-śluzowe, w dalszych dniach choroby krwisto-ropne. Towarzyszy im silne i bolesne parcie, temperatura ciała może do­chodzić do 39°. Największe nasilenie choroby obserwuje się za­zwyczaj w 4—5 dniu jej trwania. Choroba trwa przeciętnie do 10 dni. Jej zejście to całkowite wyzdrowienie lub przejście w postać przewlekłą. Czerwonka, zwłaszcza u małych dzieci, ma przebieg często nie­typowy. Może przebiegać pod postacią lekkiej nawet biegunki. W wielu przypadkach brak jest patognomonicznego dla czerwonki u ludzi dorosłych objawu — krwistych stolców. Ogólne zasady zapobiegania czerwonce są podobne jak w durze brzusznym. Szczepień się nie stosuje. ■ Czerwonka (dysenteria) Drobnoustroje Źródło zakażenia Przenosiciele mechaniczni Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy bakterie — pałeczki grupy czerwonkowej chory, nosiciel ^ produkty spożywcze, muchy zakażenie pokarmowe przewód pokarmowy 1—7 dni * złe samopoczucie, utrata łaknienia, stan pod­gorączkowy, biegunka 91 Objawy patognomoniczne — biegunka z domieszką krwi i ropy, silne par- cie, bóle brzucha, gorączka Powikłania — zapalenie otrzewnej, zapalenie stawów i oka Odporność — najczęściej trwała Okres zaraźliwości — od początku choroby; o końcu okresu decy- duje badanie kału na nosicielstwo Hospitalizacja — nie ma przymusu Postępowanie w przypadku —■ izolacja chorego, odosobnienia dzieci z kon- zachorowania w żłobku taktu z chorym nie stosuje się; odkażariie środkami chemicznymi
  • Dur brzuszny

    Dur brzuszny należy do chorób groźnych. Jest on wywołany przez bakterie — pałeczki duru brzusznego. Cechuje je dość duża od­porność na działanie czynników zewnętrznych. W związku z tym mogą one dość długo żyć poza organizmem żywym, np. w wodzie. Źródłem zakażenia może być człowiek chory lub nosiciel. Zwie­rzęta na dur brzuszny nie chorują. Nosiciele rekrutują się głównie spośród osób, które przebyły dur. Nosicielstwo duru jest dość częste, przy czym okres jego trwania jest bardzo różnorodny. Nosicieli duru dzielimy na „czasowych" — nosicielstwo trwa do 3 miesięcy po chorobie i na „przewlekłych" — nosicielstwo trwa lata. Nosicielstwo przewlekłe może być stałe lub okresowe. To osta­tnie występuje wtedy, gdy pałeczki nie są wydalane stale, lecz je­dynie w pewnych okresach. Zarazki duru u nosicieli umiejscawiają się głównie w przewodzie pokarmowym, a ponadto w drogach żół­ciowych i pęcherzyku żółciowym, niekiedy zaś nawet w nerkach. Wydalane są one na zewnątrz z kałem lub moczem. Nosiciele jako źródła zakażenia z punktu widzenia epidemiologicznego stwarzają większe niebezpieczeństwo niż chorzy. Przyczyną tego jest fakt, że chory jest prawie zawsze odizolowany i przebywa w odosobnieniu (szpital zakaźny), natomiast nosiciel jako zdrowy styka się z wie­loma osobami i rozsiewa drobnoustroje. Niebezpieczni są zwłaszcza nosiciele stykający się z produktami spożywczymi. W celu uniknięcia stykania się nosicieli duru z produktami spo­żywczymi, jak i dużymi skupiskami ludzkimi przepisy sanitarne zo­bowiązują do wykonania badań na nosicielstwo przed zatrudnię- niem w wielu zakładach pracy. Obowiązują one również w żłobkach i domach dziecka. Wrotami zakażenia w durze brzusznym jest przewód pokarmo­wy. Drobnoustroje dostają się do niego przez bezpośredni kontakt osobnika zdrowego z chorym, znacznie częściej przenoszą się po­przez produkty spożywcze i wodę. W tych ostatnich przypadkach za­każenie dotyczy najczęściej nie jednej osoby, lecz wielu. Mamy wówczas epidemię duru brzusznego. Epidemie wodne towarzy­szą z reguły klęskom żywiołowym, głównie powodziom, i wiążą się z zakażeniem źródeł wody fekaliami. Jedną z większych epidemii wodnych zanotowano w 1914 r. w Barcelonie w Hiszpanii. Chorowa­ło wówczas 18 500 osób (uszkodzenie filtrów w miejscowych wodo­ciągach). Małe epidemie występują wówczas, gdy jest zakażona wo­da w źródłach jednostkowych (studnia). Z produktów spożywczych najczęściej przyczyną epidemii jest zakażone mleko lub jego prze­twory. Epidemie mleczne obejmują głównie dzieci i kobiety, gdyż spożywają one więcej mleka. Epidemię mleczną mieliśmy jesienią 1950 r. w Łodzi, a z notowanych na świecie największa miała miej­sce w roku 1905 w Montrealu w Kanadzie (5000 zachorowań). Dużą rolę w szerzeniu się duru odgrywają muchy. Z faktem tym wią­że się sezonowość zachorowań, z nasileniem na przełomie lata i je­sieni. Okres wylęgania duru trwa od 7 do 21 dni, najczęściej dwa ty­godnie. W końcu okresu wylęgania pojawiają się pierwsze objawy chorobowe — ogólne osłabienie, utrata łaknienia, pobolewanie brzu­cha, a następnie gorączka narastająca stopniowo do 40°. Gorączka utrzymuje się prawie przez cały czas choroby. Dołączają się do niej bóle głowy i stan odurzenia. Stąd nazwa choroby. Chore dziecko jest apatyczne, nie chce jeść, nie odpowiada na pytania, często ma­jaczy. W końcu pierwszego tygodnia choroby pojawia się na skórze, zwłaszcza brzucha, wysypka zwana różyczką durową. W pierw­szych dniach choroby częściej występują zaparcia, w dalszym prze­biegu biegunka, przy czym stolec 'przypomina grochówkę. Całemu przebiegowi choroby towarzyszą objawy oskrzelowe. Objawy ustę­pują poczynając od czwartego tygodnia. Zdrowienie jednak nastę­puje bardzo powoli. Jest stosunkowo duża śmiertelność. Mogą wy­stępować powikłania, takie jak przedziurawienie jelita, zapalenie 88 mięśnia sercowego i zapalenie miedniczek nerkowych. U dzieci często dur przebiega nietypowo, zwłaszcza u dzieci poniżej 3 roku życia. Przeważają wówczas objawy nerwowe: drgawki i sztywność karku. Rokowanie u małych dzieci jest mniej pomyślne niż u do­rosłych. Z- uwagi na ciężki przebieg choroby i stosunkowo wysoką śmier­telność szczególnego znaczenia nabiera zapobieganie duro­wi brzusznemu. Przestrzegając zasad higieny, unikając kontaktów i stosując się do zarządzeń władz sanitarnych duru można uniknąć. Najważniejszą rolę spełnia' likwidacja źródła zakaże­nia, a więc jak najwcześniejsze rozpoznanie choroby i izolowa­nie chorego w szpitalu zakaźnym (przymus hospitalizacji). Warun­kiem wypisania chorego ze szpitala jest trzykrotny ujemny wynik badania kału na nosicielstwo. W wypadku stwierdzenia nosiciel­stwa nie poddającego się leczeniu chory zostaje wypisany ze szpi­tala, ale jako nosiciel podlega nadzorowi sanitarnemu. U osób do­rosłych obowiązuje ograniczenie miejsc pracy (m.in. nie mogą być zatrudniane w zakładach dziecięcych, gastronomicznych, przemysłu spożywczego). Oprócz likwidacji źródła zakażenia ważną rolę spełnia przerwa­nie dróg szerzenia się zakażenia. Zapewnia to bieżący nadzór sanitarny, zwłaszcza nad: źródłem zaopatrzenia w wodę (prawidłowe urządzenia wodo­ciągowe, dobra studnia, chlorowanie wody, okresowe badanie bak­teriologiczne wody); ustępami (właściwa budowa, należyta odległość od studni, za­bezpieczenie przed muchami, dezynfekcja); produkcją, przechowywaniem i sprzedażą artykułów spożyw­czych. Ważną rolę odgrywa także: niszczenie much, przestrzeganie przez ludność podstawowych zasad higieny. Trzeci sposób zapobiegania to wzmożenie odporności swo­istej przez stosowanie szczepień. W Polsce szczepienia przeciw-clurowe nie są obowiązkowe. Obowiązkowymi szczepieniami obej­muje się jedynie grupy ludności najbardziej eksponowane na zaka­żenie. W razie szczególnego zagrożenia epidemicznego szczepi się również dzieci, ale tylko te, które ukończyły 4 lata. W wyjątko- 89 wych sytuacjach wiek ten może być obniżony do 2 lat. W razie stwierdzenia duru w zakładzie dziecięcym po izolowaniu i hospita­lizacji chorego zakład poddaje się dezynfekcji i nadzorowi sanitar-no-epidemiologicznemu. Dur brzuszny (typhus abdominalis) bakterie (pałeczki duru brzusznego) człowiek chory, nosiciel woda, produkty pokarmowe (mleko), muchy zakażenie pokarmowe przewód pokarmowy 7—21 dni, najczęściej 14 dni ogólne rozbicie, wzdęcia brzucha, gorączka różyczka durowa, gorączka, grochówkowate stolce, stany odurzenia, odczyn Widala —■ przedziurawienie jelit, nieżyt oskrzeli i zapa­lenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego najczęściej trwała przez cały czas trwania choroby, o końcu okre­su zaraźliwości decyduje wynik badania kału na pałeczki duru izolacja chorego w szpitalu, odosobnienia dzieci z kontaktu z chorym poza żłobkiem nie stosuje się; żłobek pozostaje przez 30 dni pod nadzorem epidemiologicznym,- dezynfekcja środkami chemicznymi i fizycznymi
  • Dury rzekome

    Dur rzekomy jest to choroba wywołana przez bakterie z gru­py Salmonella, przebiegająca pod postacią kliniczną podobną, ale znacznie łagodniejszą niż dur brzuszny. W zależności od typu za­razka wyróżnia się trzy postacie duru rzekomego: A, B, C (paratyphus A, B, C). Źródłem zakażenia jest człowiek cho­ry lub nosiciel, drogi zakażenia — zakażenie pokarmowe, wrota — jama ustna. Okres wylęgania w durze rzekomym A waha się w gra­nicach 7—14 dni, w durze rzekomym B — 3—10 dni. Paradur C w Europie jest prawie nie spotykany. Obraz kliniczny i postępowa­nie analogiczne jak w durze brzusznym.
  • Nagminne porażenie dziecięce

    Nagminne porażenie dziecięce jest wywołane przez wirusy. Wy­odrębniono ich trzy rodzaje: typ 1, typ 2 i typ 3. Należy ono do ciężkich chorób wieku dziecięcego i to przede wszystkim dlatego, że pozostawia po sobie trwałe następstwa w postaci porażeń. Jest ono przyczyną kalectwa. Stąd też jej społeczne znaczenie. Choro- Drobnoustroje Źródło zakażenia Przenosiciele mechaniczni Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Okres zaraźliwości Odporność Objawy zwiastunowe . Objawy patognomoniczne Powikłania Postępowanie w przypadku zachorowania w żłobku ba tą jest znana również pod nazwą choroby Heinego - Me-d i n a lub poliomyelitis. Źródłem zakażenia jest człowiek chory lub nosiciel. Człowiek za­każa się drogą zakażenia pokarmowego lub kropelkowego. Zaka­żenie kropelkowe odgrywa tu mniejszą rolę. Badania dowiodły, że chory zakaża drogą kropelkową tylko w ciągu pierwszych pięciu dni choroby, w pozostałych dniach już tylko drogą zakażenia po­karmowego. Okres zaraźliwości w tej chorobie jest bardzo długi. W kale chorego wykrywa się wirusy nagminnego porażenia dzie­cięcego do 40 dni od początku choroby. W przenoszeniu choroby dużą rolę odgrywają przenosiciele, zwłaszcza muchy i woda. Ponieważ choroba ta występuje epide­micznie, dlatego też w czasie epidemii zabrania się kąpieli w sto­jących wodach (basenach, stawach). Wynika to z łatwości zakaże­nia, w czasie kąpieli bowiem łatwo może dojść do napicia się wody, a celują w tym właśnie dzieci. Epidemia choroby Heinego-Medina występuje głównie w lecie. Dwie ogólnokrajowe epidemie tej choroby mieliśmy w miesiącach letnich w roku 1951 i 1958, a regionalną (wielkopolską) w roku 1968. Nawet w okresie nieepidemicznym w chorobie tej obserwuje się wyraźną sezonowość występowania. Przypada ona głównie na miesiąc sierpień i wrzesień. W okresie epidemii jest dużo po­staci poronnych tej choroby. Przebiega ona wtedy bez porażeń, naj­częściej pod postacią nieżytu gardła i dróg oddechowych oraz zabu­rzeń żołądkowo-jelitowych. Mogą one być jednak źródłem zaka­żenia. Do zachorowania skłonne są szczególnie osoby przemęczone, osłabione bądź podlegające działaniu czynników obniżających zna­cznie odporność, np. nadmiernemu ochłodzeniu czy przegrzaniu. Dlatego w czasie epidemii powinno się chronić dzieci przed wszyst­kim, co powoduje obniżenie ich odporności. Czynnikiem sprzyjającym zachorowaniu mogą być urazy i zabie­gi operacyjne. Te ostatnie, zwłaszcza w obrębie jamy ustnej — wy­rwanie zęba, wycięcie migdałków, rany w ich następstwie — mogą stać się wrotami zakażenia. W chorobie tej wrotami zakażenia jest przede wszystkim przewód pokarmowy. Mogą też być drogi odde­chowe— dla zakażenia kropelkowego'. Okres wylęgania w chorobie Heinego-Medina jest długi, wynosi on zwykle 3 do 21 dni, chociaż może być dłuższy. W końcu okresu inkubacji pojawiają się objawy chorobowe. Nie są one patognomoniczne dla choroby Heinego-Medina. Są to: złe sa­mopoczucie, apatia, brak łaknienia, bóle mięśniowe i stany podgo­rączkowe, objawy nieżytowe dróg oddechowych, zaburzenia prze­wodu pokarmowego. Po kilku dniach następuje krótkotrwała remi­sja, a potem objawy występują we wzmożonej formie. Dołączają się do nich wkrótce objawy charakterystyczne, jak: osłabienie siły mięśniowej, zwłaszcza mięśni szyi; objawia się to między innymi trudnością w utrzymaniu pozycji pionowej głowy; bóle mięśniowe, przeczulica i silne pocenie się; c) objawy oponowe, a przede wszystkim sztywność karku. Wśród nasilających się objawów pojawia się wysoka gorączka, a w ślad za nią mogą wystąpić porażenia. Porażenia są wyra­zem uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Wirusy nagmin­nego porażenia dziecięcego wykazują powinowactwo-tlo tego ukła­du i uszkadzają komórki nerwowe położone głównie w rdzeniu krę­gowym i rdzeniu przedłużonym. W rdzeniu kręgowym porażeniu ulegają ruchowe komórki nerwowe zlokalizowane w rogach przed­nich rdzenia. Z komórek tych odchodzą włókna nerwowe do mięśni. Z chwilą więc uszkodzenia komórki porażeniu ulega również mię­sień, do którego dane włókno dochodzi. Mięsień taki staje się wiot­ki, nie może się kurczyć. W ślad za tym chory nie może wykony­wać ruchów tymi mięśniami. Porażenie może być jedno- lub obu­stronne. Najczęściej porażeniu ulegają mięśnie uda, pośladków i ra­mion. Cofanie się porażeń jest bardzo trudne, w wielu przypadkach porażenia pozostają na stałe, doprowadzając do zaników mięśnio­wych i kalectwa. Wymaga to już leczenia ortopedycznego. Znacznie groźniejsze dla życia są porażenia układu nerwowego zlokalizowane w obrębie rdzenia przedłużonego i mózgu. Mogą wówczas ulec uszkodzeniu ośrodki nerwowe niezbędnych dla życia czynności, jak: oddychania, krążenia czy połykania. Ostry okres choroby trwa około sześciu tygodni. Pozostawia po sobie powikłania w postaci porażeń. Leczenia przyczynowego w tej chorobie nie znamy, stąd też najważniejsza rola przypada zapobie­ganiu. Najważniejsza rola w zapobieganiu poliomyelitis przypada szcze- pieniom ochronnym. Wyrazem tego jest znaczne zmniejszenie za­chorowań na tę chorobę po wprowadzeniu obowiązku szczepień w Polsce. W uodpornieniu dzieci stosowana jest poliwalentna szcze­pionka, zawierająca trzy typy wirusa (1, 2 i 3). Poważną rolę w profilaktyce nagminnego porażenia dziecięcego odgrywają także: Wczesne wykrycie chorego i izolowanie go w oddziale zakaź­nym. Przeprowadzenie dokładnej dezynfekcji końcowej w pomie­szczeniach, w których przebywał chory. Otoczenie nadzorem sanitarnym na okres trzech tygodni osób, które zetknęły się z chorym. W okresie epidemii należy przestrzegać wszystkich zarządzeń władz sanitarno-epidemiologicznych i dbać o wzorowy stan czy­stości pomieszczeń i otoczenia zakładu dziecięcego. Nagminne porażenie Drobnoustroje Źródło zakażenia Droga zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy kliniczne Odporność Hospitalizacja Zapobieganie • Postępowanie w przypadkach zachorowania w żłobku dziecięce (poliomyelitis) wirusy typ 1, 2, 3 człowiek chory, nosiciel zakażenie pokarmowe, kropelkowe przewód pokarmowy, górne drogi oddechowe 3—21 dni złe samopoczucie, stany podgorączkowe, obja­wy nieżytowe gardła, zaburzenia żołądkowo--jelitowe, bóle mięśniowe porażenie wiotkie mięśni, bóle mięśniowe, przeczulica, poty najczęściej trwała przymusowa szczepienia izolacja chorego na 6 tygodni licząc od pierw­szego dnia zachorowania, odosobnienie dzieci z kontaktu z chorym, jeżeli nie przebyły na­gminnego porażenia dziecięcego, na ckres 21 dni; izolacja grupowa, zakaz przyjmowania nowych dzieci, nadzór lekarski, szczepienia dzieci; dezynfekcja środkami chemicznymi i fizycznymi
  • Pytania kontrolne

    1. Czy dla chorób zakaźnych szerzących się drogą zakażenia pokarmowego, typowa jest sezonowość? 2. Co wiesz na temat nosicielstwa duru brzusznego? 3; Na czym polega zapobieganie durowi brzusznemu? Jaki jest przebieg kliniczny duru brzusznego? Co wiesz na temat czerwonki? Jakie są najczęstsze przyczyny zatruć pokarmowych? Jakie są cechy epidemiologiczne wirusowego zapalenia wątroby? Jaki. jest przebieg kliniczny wirusowego zapalenia wątroby? Jaka jest rola gamma-globuliny w zapobieganiu wirusowemu zapalaniu wą­troby? Jakie są objawy chorobowe nagminnego porażenia dziecięcego? W jakich chorobach zakaźnych, szerzących się drogą zakażenia pokarmo­wego, istnieje przymus hospitalizacji? Jakie są cechy epidemiologiczne cholery?
  • Wirusowe z _a palenie wątroby

    Wirusowe zapalenie wątroby jest chorobą zakaźną, w której zmia­ny chorobowe lokalizują się głównie w wątrobie. Niemniej, jak wszystkie choroby zakaźne, jest to choroba całego organizmu. Cho­rują na nie przede wszystkim dzieci (około 60% chorujących), przy czym są to najczęściej dzieci w wieku przedszkolnym. Źródłem zakażenia w wirusowym zapaleniu wątroby jest czło­wiek chory. Dużą rolę w zakażeniu odgrywają poronne postacie 93 choroby. Drobnoustrojem wywołującym tę chorobę jest wirus. Wyodrębniono dwa typy wirusów: A i B. Wirus typu A przenosi się ze źródła zakażenia do osobnika wrażliwego bądź to przez bezpośredni kontakt, bądź też znacznie częściej przez przenosicieli mechanicznych, wśród których naj­ważniejszą rolę odgrywają zakażone produkty spożywcze i woda. Wrotami zakażenia jest przewód pokarmowy. Okres wylęgania trwa od 16 do 50 dni, najczęściej 26 dni. W zakażeniu wirusowym tego typu widoczna jest sezonowość. Najwięcej zachorowań przy­pada na okres jesienny. Wirus typu B dostaje się do organizmu poprzez płyny ustro­jowe (w czasie przetaczania krwi) lub igły, strzykawki (niedosta­tecznie wyjałowione). Wrotami zakażenia są tu więc powłoki skór­ne. Okres wylęgania jest bardzo długi, waha się od 25 do 180 dni, przeciętnie około 90 dni. W tej postaci wirusowego zapalenia wą­troby, zwanego dawniej wszczepionym zapaleniem wątroby, sezonowość nie występuje. Wirusowe zapalenie wątroby jest zaraźliwe już w okresie wylę- • gania, zwłaszcza w końcu tego okresu. Zaraźliwość choroby utrzy- muje się mniej więcej do tygodnia po wystąpieniu żółtaczki. Wirusowe zapalenie wątroby pozostawia po sobie trwałą odpor­ność, ale jedynie po przebyciu jego nagminnej postaci. Przebieg kliniczny obu postaci choroby jest tak podobny, że prak­tycznie trudno je odróżnić. W przebiegu choroby wyróżniamy: 1) okres zwiastunów, 2) okres żółtaczkowy, 3) okres rekonwale­scencji. Okres zwiastunów jest, jak w większości chorób, niety­powy. Obserwuje się wówczas najczęściej objawy ze strony prze­wodu pokarmowego lub dróg oddechowych. U dzieci występują zwykle objawy dyspeptyczne, przejawiające się brakiem łaknienia, odbijaniem, naprzemiennymi biegunkami i zaparciem, wzdęciami. W końcu tego okresu dzieci skarżą się na uczucie rozpierania w nad­brzuszu, zwłaszcza w prawej połowie. Wiązać to należy z występu­jącym w tym okresie powiększeniem wątroby. W okresie tym tem­peratura ciała zazwyczaj jest podniesiona (nie zawsze), nie przekra­cza jednak 38,5°. Z innych objawów występujących w tym okresie wymienić należy znużenie, ogólne osłabienie, bóle głowy, bóle sta­ wowe i mięśniowe. Mniej więcej po tygodniu takich objawów występuje żółtacz-k a. Rozpoczyna ona drugi okres choroby — okres żółtacz­kowy. Należy jednak pamiętać, że w poronnych postaciach cho­roby może nie dojść do wystąpienia żółtaczki. Pierwszym objawem zbliżającej się żółtaczki jest zmiana barwy moczu. Mocz staje się ciemniejszy, przybierający w końcu kolor ciemnego piwa. Kał staje się jaśniejszy (przypomina jasną glinę). Pierwsze zażółcenia stwierdza się na białkówkach gałek ocznych, podniebieniu, a następnie na skórze. Żółtaczka ma różny stopień na­silenia. Trwa zwykle około dwóch tygodni, ale może trwać znacznie dłużej — miesiąc, a nawet dwa miesiące. W tych cięż­szych postaciach może dojść do ostrego żółtego zaniku wątroby, kończącego się zwykle śmiercią. Towarzyszy mu stan zamroczenia, określany mianem śpiączki wątrobowej. Cofanie się żółtaczki przebiega z jednoczesnym ustępowaniem innych objawów chorobowych. Okres zdrowienia w wirusowym za­paleniu wątroby jest jednak bardzo długi. Chorzy z reguły jeszcze pćł roku nie mogą dojść do pełni zdrowia. Skarżą się na szybkie męczenie się, objawy niestrawności itd. Są bardzo wrażliwi na błę­dy dietetyczne. Muszą być na specjalnej diecie (w czasie choroby też) przez okres mniej więcej pół roku. Dieta w leczeniu tej choro­by ma niebywałą rolę. Stosuje się dietę węglowodanową z dodat­kiem białka, z dużym ograniczeniem tłuszczu. Dietę indywidualizu­je się w zależności od stanu chorego. W przebiegu choroby poza wspomnianym już zanikiem wątroby może wystąpić drugie powikłanie — marskość watr ob y. Jej istota polega na tym, że pełnowartościowe komórki wątrobowe na skutek ich zniszczenia zostają zamienione przez tkankę łączną. Zmiany marskie mogą utrzymywać się przez całe życie. Zapobieganie wirusowemu zapaleniu wątroby polega przede wszystkim na izolowaniu chorego w szpitalu oraz na prawi­dłowym wyjaławianiu sprzętu medycznego. W chorobie tej jest przymus hospitalizacji. Pomieszczenie, w którym przebywało chore lub podejrzane o cho­robę dziecko (zabawki, naczynia kuchenne i stołowe oraz inne przedmioty, z którymi stykał się chory), należy poddać dezynfekcji. Dzieciom do lat 14 stykającym się z chorymi można podać gamma--globulinę. Należy jednak pamiętać, że gamma-globulina może być skuteczna tylko wtedy, kiedy zostanie zastosowana w porę, tzn. w ciągu 5—6 dni od chwili zetknięcia się z chorym. Podanie gam-ma-globuliny znacznie zmniejsza zapadalność (około 6 razy) oraz łagodzi przebieg choroby. Dzieci, które zetknęły się z chorym, nie poddaje się izolacji. Dzie­ci z kontaktu muszą być pod stałym nadzorem lekarskim, mieć sto­sowaną dietę wątrobową, prowadzić oszczędzający tryb życia oraz przestrzegać ściśle podstawowych zasad higieny osobistej. Wirusowe zapalenie wątroby (hepalitis inlectiosa) wirusy, typ A i B chory artykuły spożywcze, woda, strzykawka, igły, muchy typ A — zakażenie pokarmowe, bezpośrednie typ B — zakażenie pośrednie (przenosiciele, strzykawki, igły, krew) typ A — przewód pokarmowy typ B — skóra typ A — 16—50 dni (przeciętnie 26) typ B — 25—180 dni (przeciętnie 90) 14—2i dni przed i 7 dni po wystąpieniu żół­taczki ' trwała podwyższona temperatura, objawy dyspep-tyczne, bóle głowy, stawów, mięśni, nieżyt górnych dróg oddechowych żółtaczka, zabarwienie moczu, odbarwienie kału, uczucie rozpierania w prawym nadbrzu­szu ostry, żółty zanik wątroby, marskość wątroby izolacja chorego (przymus hospitalizacji) do ustąpienia objawów klinicznych, dezynfekcja środkami chemicznymi, stosowanie gamma--globuliny
  • Zatrucia pokarmowe

    Zatrucia pokarmowe obejmują zatrucia bakteryjne i che­miczne. Do zatruć pokarmowych bakteryjnych dochodzi wów­czas, gdy dziecko spożyje zakażony produkt. Wśród bakterii wy-, wołujących zakażenia największą rolę odgrywają salmonelle i gron-' kowce. Salmonelle dostają się do produktów spożywczych za pośrednic- twem zwierząt, głównie myszy i szczurów', lub ludzi — nosicieli tych zarazków. Najczęściej zakażonymi pokarmami są produkty mięsne i mleczne (przechowywane w spiżarniach, w których są myszy) nie gotowane tuż przed spożyciem. Pierwsze objawy zatrucia pojawia- ją się w 12—24 godzin po spożyciu zakażonego pokarmu. Są to nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka i bardzo często podwyż- szona temperatura ciała — do 39°. Cięższym stanom może towarzy- szyć zapaść. si Zakażenie gronkowcowe ma nieco inny przebieg. Źródłem zaka­żenia jest tu człowiek, najczęściej stykający się z pokarmem w cza­sie jego przygotowywania. Gronkowce są bakteriami wywołujący­mi ropne zakażenie skóry i błon śluzowych. Przedostają się one do pokarmu z rąk, np. kucharka ma zastrzał czy inną ropną sprawę na palcu. Również osobnik z anginą lub zapaleniem ropnym migdał-ków przygotowując pokarm zakaża go. Gronkowce mogą się dobrze rozwijać w temperaturze pokojowej, zwłaszcza w pożywkach mięsnych (mielone mięso, sałatka mięsna) i mlecznych (kremy, lody). Wytwarzają one silny jad — entero-toksynę, która po przedostaniu się do przewodu trawiennego wywołuje szybko, bowiem już po upływie 2—4 godzin, silne zatru­cie pokarmowe. Objawia się ono wymiotami, bólami i zawrotami głowy, biegunką i objawami zapaści. Dziecko jest blade, pokryte 92 zimnym potem, tętno bardzo szybkie. Stan ten przy odpowiednim leczeniu szybko mija, tak że po 2—3 dniach dziecko wraca do zdro­wia. Zatrucia pokarmowe występują zazwyczaj masowo. Ulegają mu na ogół wszyscy, którzy spożyli zakażony pokarm. Pojawienie się objawów zatrucia u kilku dzieci jest sygnałem alarmowym. Należy przypuszczać, że w krótkim czasie pojawią się objawy zatrucia u na­stępnych. Wymaga to zorganizowania błyskawicznej akcji ratunko­wej. Należy bezzwłocznie powiadomić pogotowie ratunkowe i miej­scową stację sanitarno-epidemiologiczną. Cięższe postacie zatrucia wymagają leczenia szpitalnego. Przed zatruciem zabezpiecza ścisłe przestrzeganie przepisów sa­nitarnych. Stanowią one między innymi o zakazie pracy w kuchni osób z zakażeniami ropnymi skóry, osób ze schorzeniami jamy no­sowo-gardłowej i z zaburzeniami żojądkowo-jelitowymi oraz nosi­cieli chorób jelitowych. Dużą rolę odgrywa przestrzeganie wzorowej czystości w kuchni, jej właściwe urządzenie i prawidłowa organi­zacja pracy. Pokarmy powinny być przygotowywane bezpośrednio przed spożyciem, a produkty łatwo psujące śię przechowywane w chłodniach. W zakładzie nie powinno być gryzoni. Do pomieszczeń kuchennych i magazynów nie mają prawa wstępu osoby postronne. Odmianą zatrucia pokarmowego jest zatrucie jadem kieł­basianym. Jest to najcięższy rodzaj zatrucia pokarmowego. Wy­stępują w nim groźne dla życia objawy ze strony układu nerwo­wego i krążenia. Przyczyną zatruć najczęściej bywają konserwy, ale nie tylko mięsne. Mogą nimi również być konserwy rybne, jarzyno­we czy owocowe. Na zakażenie jadem kiełbasianym konserwy mo­że naprowadzić bombaż puszki. Wydęcie puszki dyskwalifikuje kon­serwę jako produkt zdatny do spożycia.