A A A

CHOROBY UKŁADU NERWOWEGO

Objawy chorób układu nerwowego w wieku dziecięcym są swoiste, co spowodowane jest odmiennością anatomiczną i fizjologiczną tego układu u dzieci. Dzieci są bardziej wrażliwe na bodźce, przy czym najczęstszą reakcją są drgawki. Występują one u ok. 3% ma­ łych dzieci, zwłaszcza w okresie poniemowlęcym w czasie gorączki. Najczęściej są to drgawki uogólnione. Choroby układu nerwowego u dzieci występują jako choroby sa moistne, bądź też towarzyszą innym chorobom. Są one wówczas zwykle powikłaniem ostrych chorób zakaźnych. Obok organicznych chorób układu nerwowego w wieku dziecięcym występują także choroby czynnościowe tego układu. Do najczęściej spotykanych w dziecięcej zbiorowości żłobkowej chorób układu nerwowego należą: nerwowość dziecięca, padaczka i niedorozwój umysłowy.
  • Etiologia i patogeneza

    Mnogość chorób układu nerwowego, ich duże zróżnicowanie warun­kowane jest wielkością czynników przyczynowych, które mają udział w etiologii i patogenezie chorób tego układu. Moment zadzia­ łania czynnika wywołującego wadę lub chorobę może być różny i w związku z tym mogą to być zaburzenia dziedziczne lub nabyte już po urodzeniu się dziecka. W każdym z tych okresów życia dziec­ ka przyczyny mogą być wielorakie. Poza genetycznymi uwarunko­ waniami wśród przyczyn szczególną rolę odgrywają czynniki bio­ logiczne (zakażenia), czynniki chemiczne (zatrucia), czynniki fizycz­ ne (urazy), czynniki społeczne (błędy wychowawcze i konflikty we współżyciu społecznym), stany niedoborowe ostre (niedotlenienie, zamartwica) i przewlekłe (niedoczynności tarczycy). Nerwice dziecięce należą do czynnościowych chorób układu nerwowego. Do powstawania nerwowości dziecięcej uspo­ sabia zbyt pobłażliwe lub zbyt surowe postępowanie rodziców czy opiekunów, jak również brak jednolitej postawy i konsekwencji w wychowaniu dziecka. Padaczka spowodowana jest najczęściej uszkodzeniem mózgu podczas życia wewnątrzłonowego, urazem okołoporodowym lub przebytymi chorobami zakaźnymi. W wielu przypadkach ustalenie czynnika etiologicznego jest niemożliwe. Przyczyn niedorozwoju umysłowego może być wie­ le. Zostały one sklasyfikowane w kilku grupach. Są to głównie: 1) czynniki genetyczne, a więc upośledzenie powstałe wskutek anomalii chromosomalnych, zależne od pojedynczych genów lub uwarunkowane wieloczynnikowo; 2) zakażenia i zatrucia, np. przebycie w życiu płodowym różycz- / ki, kiły, toksoplazmozy, a po urodzeniu — zapalenia mózgu, zatru­cia ołowiem itd.; urazy i stany niedotlenienia mózgu, np. uraz okołoporodowy, zamartwica; zaburzenia metaboliczne, np. fenyloketonuria, niedoczynność tarczycy; V choroby mózgu wrodzone i nabyte.
  • Objawy kliniczne

    Nerwice występujące w wieku dziecięcym różnią się od nerwic osobników dorosłych. Najbardziej znamienną ich cechą jest brak skarg ze strony dziecka, przy jednoczesnych skargach ze strony oto­czenia. Duża uciążliwość dla otoczenia wypływa ze zmian w uspo­sobieniu dziecka, a często jego dużej agresywności i pobudzenia ruchowego. Dzieci takie często określa się jako trudne pod wzglę­dem wychowawczym. Nerwice dziecięce mogą występować pod postacią nerwowości dziecięcej, nawyków nerwicowych, nerwic narządowych, histerii dziecięcej, moczenia nocnego, lęków nocnych, jąkania oraz tików, a niekiedy również somnambulizmu. Najczęściej spotykanym schorzeniem czynnościowym układu ner­wowego jest zespół objawów określonych mianem nerwowości dziecięcej. Objawia się on: zmianami w usposobieniu, niepokojem ruchowym, zaburzeniem snu, objawami ze strony poszczególnych narządów. Pierwsza grupa objawów charakteryzuje się zmianą usposobienia dziecka. Dziecko staje się kapryśne, z byle powodu płacze, nieraz dokucza innym dzieciom, czasami staje się lękliwe. Dzieci dotych­czas grzeczne i zdyscyplinowane zaczynają sprawiać kłopoty wy­chowawcze. Niepokój ruchowy będący wyrazem wzmożonej pobudliwości ob­jawia się nadmierną ruchliwością dziecka. Dziecko jest ciągle w ru­chu, nie może spokojnie usiedzieć ani ustać, jego ręce są ciągle czymś zajęte. Jest bardzo zaczepne w stosunku do rówieśników. Zaburzenia snu objawiają się opóźnieniem momentu zaśnięcia, niespokojnym płytkim snem, czasem lękami nocnymi. Mogą wystą- pić również zrywania mięśniowe (nagłe drgnięcia całego ciała w okresie zasypiania) lub jaktacje (rytmiczne ruchy kołysania w okresie zasypiania). Objawy ze strony poszczególnych narządów mogą być bardzo różne. Są to: brak łaknienia, nawykowe wymioty, biegunki nerwi- cowe, bóle brzucha, moczenie nocne, lęki nocne oraz nawyki ner- wicowe. Te ostatnie występują u dzieci najczęściej pod postacią ssania palca, dłubania w nosie, obgryzania paznokci oraz samogwał- tu. Samogwałt (synonimy — masturbacja, onanizm, ipsacja) oznacza drażnienie własnych narządów płciowych w celu spowodowania uczucia zadowolenia. U małych dzieci są to na ogół czynności nie- świadome. . Szczególną postacią czynnościowych zaburzeń układu nerwowe­go jest histeria dziecięca. Charakteryzuje się ona dużym bogactwem objawów oraz napadami histerycznymi. Histeria dzie­cięca jest typowa dla dzieci w wieku przedszkolnym, może rów­nież występować u dzieci w najstarszej grupie żłobkowej. Zwykle występuje u dzieci wychowywanych pojedynczo, rzadko zespoło­wo. Padaczka jest to choroba ośrodkowego układu nerwowego objawiająca się napadami. Z uwagi na charakter napadu wyróżnia się kilka postaci padaczki. Do najczęstszych należy postać objawia­jąca się tzw. wielkimi napadami (grand mai) oraz postać z małymi napadami (petit mai). Duży napad padaczkowy, poprzedzony często tzw. aurą, cha­rakteryzuje się nagłą utratą przytomności. Dziecko pada z krzykiem na ziemię, występują uogólnione drgawki całego ciała. Na ustach pojawia się zwykle piana podbarwiona krwią (na skutek przygry­zienia języka). Gdy dziecko odzyskuje przytomność, najczęściej nic nie pamięta. Zjawisko to nazywamy niepamięcią wstecz­ną. Chory zwykle po napadzie zasypia na kilka godzin. Napady występują częściej w nocy, w czasie snu. Liczba ich w ciągu doby może sięgać nawet kilkudziesięciu. Stan ten określa się jako stan padaczkowy lub epileptyczny (padaczka = epilepsja). Może on być groźny dla życia. Mały napad padaczkowy różni się znacznie od dużego. Nie ma tu drgawek. Napady trwają ułamki sekundy. Polegają na chwilo­wym wyłączeniu się chorego np. z rozmowy, z zabawy. Często jest to nawet nie zauważone przez otoczenie. W czasie napadu dziecku może wypaść z rączki trzymany przedmiot lub zabawka. Padaczce towarzyszą zwykle zmiany charakterologiczne. Niedorozwój umysłowy (upośledzenie umysłowe) jest to stan niższej od przeciętnej, typowej dla danego wieku, ogólnej sprawności umysłowej dziecka. Stopień niedorozwoju umysłowego może być różny. Od roku 1968, zgodnie ze skorygowanym przez Światową Organizację Zdrowia międzynarodowym nazewnictwem chorób, obowiązuje nowy podział niedorozwoju. Dzieli on upośledzenie umysłowe na lekkie, umiarko­wane, znaczne i głębokie Kryteria kwalifikujące dziecko upośledzo­ne do jednej z grup oparte są na wynikach badania lekarskiego, ob­serwacji psychologicznej oraz na badaniu psychomotorycznym, a także inteligencji i stopnia dojrzałości społecznej. Lekkie upośledzenie umysłowe określa się również terminem debilizmu. Iloraz inteligencji: 52—67. Należą tu dzieci, które w wieku szkolnym uczęszczają do szkół specjalnych. Ich pułap moż­liwości odpowiada poziomowi pięcioletniego nauczania w szkole normalnej. Umiarkowany niedorozwój umysłowy, zwany inaczej gór­nym imbecylizmem, odpowiada ilorazowi inteligencji o war­tości 36—51. Dziecko o tym stopniu rozwoju uczęszcza do tzw. szkół życia. Jego możliwości nie przekraczają po ośmioletniej edukacji poziomu drugiej klasy szkoły podstawowej. Znaczny niedorozwój umysłowy (iloraz inteligencji 20—35) pozwala jedynie na wyuczenie się samoobsługiwania, najprostszych czynności porządkowych i gospodarczych. Określa się go również jako imbecylizm głębszy. Głęboki niedorozwój umysłowy (idiotyzm) jest najskraj-niejszą postacią niedorozwoju. Iloraz inteligencji waha się od 0 do 19. Charakteryzuje go poziom inteligencji odpowiadający noworod­kowi lub niemowlęciu. Dzieci takie nie mają wykształconej mowy, nie są w stanie same jeść, moczą się, bezwiednie oddają kał. Dzieci takie cechuje najczęściej obojętność, odrętwienie lub odwrotnie — nadpobudliwość ruchowa.
  • Pytania kontrolne

    Co to są drgawki gorączkowe? 2: Jakie są przyczyny niedorozwoju umysłowego? Jakie są objawy nerwowości dziecięcej? Wymień występujące najczęściej nawyki nerwicowe. Co to jest jaktacja? Jakie są objawy wielkiego napadu padaczkowego? Jak chronić główkę dziecka w czasie napadu padaczkowego? Jakie są stopnie niedorozwoju umysłowego? Co charakteryzuje lekki, a co głęboki niedorozwój umysłowy?
  • Zapobieganie i leczenie

    Pewne odrębności w przebiegu chorób układu nerwowego u dzie­ci uwarunkowane są dużymi różnicami wieku, w którym następuje zadziałanie czynnika szkodliwego, różnym stopniem natężenia tego czynnika i różnym czasem ekspozycji organizmu, a także niejedna­kową reaktywnością organizmów dziecięcych. Wszystko to wska­zuje na dużą potrzebę indywidualizacji postępowania prewencyjne­go, leczniczego i rehabilitacyjnego. W zapobieganiu i zwalczaniu nerwowości dziecięcej i nerwic dzie­cięcych bardzo dużą wagę należy przywiązywać do metod wycho­wawczych i postępowania z dzieckiem. Bardzo ważna jest także umiejętność postępowania w czasie na­padu padaczki. W czasie wielkiego napadu, trwającego zwykle kil­ka minut, nie należy dziecka ruszać, jedynie zabezpieczyć główkę przed stłuczeniem o twarde podłoże (podłoga, posadzka, twarda zie­mia). Wystarczy wówczas podłożyć pod główkę rękę lub usiąść w siadzie skrzyżnym (po turecku), tak aby głowa dziecka uderzała o uda, lub podłożyć pod głowę koc, poduszkę lub inny miękki przed­miot. Należy również zabezpieczyć język przed przygryzieniem.