A A A

Etiologia i patogeneza

Zaburzenia gruczołów wewnętrznego wydzielania mają wielorakie przyczyny. Nie wszystkie choroby gruczołów wydzielania wewnę­trznego mają ustaloną etiologię. Do znanych przyczyn chorób gru­czołów dokrewnych należą: urazy okołoporodowe, zakażenia, zatru­cia, niedobory niektórych mikroelementów (np. niedobór jodu w cho­robach tarczycy), nowotwory. Zaburzenia gruczołów wewnętrznego wydzielania mogą występować jako choroby dziedziczne, uwarun- kowane brakiem enzymów, niezbędnych do produkcji poszczegól­nych hormonów. Brak prawidłowego dojrzewania gruczołów do­krewnych ma miejsce w niektórych zaburzeniach liczby i konfigura­cji chromosomów. Zaburzenia gruczołów wewnętrznego wydzielania mogą być dwu­kierunkowe, związane z ich nadczynnością lub nie do-czynością. Przykładem nadczynności przysadki może być nad­mierny wzrost lub zwiększone zatrzymanie wody w organizmie. Przy niedoczynności przysadki występuje karłowatość (brak hormonu wzrostu) lub moczówka prosta (brak adiuretyny). Nadczynność i nie­doczynność przysadki mózgowej wywołuje również nadczynność lub niedoczynność innych gruczołów dokrewnych, w stosunku do któ­rych przysadka spełnia rolę nadrzędną. Nadczynność tarczycy prowadzi do nadmiernego wzmożenia prze­miany materii, niedoczynność tarczycy wyraża się obniżeniem prze­miany materii, zahamowaniem wzrostu, opóźnieniem dojrzewania szkieletowego, niedorozwojem umysłowym. Nadczynność gruczołów przytarczycznych powoduje zmiany zwyrodnieniowe w układzie ko­stnym, tworzenie się kamieni w nerkach i drogach moczowych. Przy niedoczynności gruczołów przytarczycznych dochodzi do spadku poziomu wapnia we krwi, do rozwoju tężyczki, niedostatecznej mi­neralizacji kości. Rzadko występująca nadczynność wewnątrzwydzielnicza trzustki powoduje ciężkie stany niedocukrzenia. Następstwem niedostatecz­nego wytwarzania przez trzustkę insuliny jest cukrzyca. Wzmożo­na produkcja hormonów kory nadnerczy może prowadzić do rozwo­ju zespołów chorobowych cechujących się otyłością, nadciśnieniem, zaburzeniami elektrolitowymi. Wybiórczy brak syntezy niektórych tylko hormonów kory nadnerczy (kortyzonu) wzmaga aktywność przysadki w zakresie wydzielania hormonu pobudzającego wydziel-niczoczynne elementy kory nadnerczy. Powoduje to wzrost wydala­nia androgenów nadnerczowych, co wyraża się u dziewczynek rze­komym obojnactwem, a u chłopców przyśpieszeniem rozwoju dru-gorzędowych cech płciowych. Ostra niewydolność nadnerczy wy­wołuje znaczne wyniszczenie, niedociśnienie, niedocukrzenie, nad­mierną pigmentację skóry, jak również ciężkie zaburzenia elektroli­towe. Nadczynność gruczołów płciowych wywołuje prawdziwe przed- t wczesne dojrzewanie płciowe (mówimy o nim, gdy rozwój cech płciowych drugorzędowych i pierwszorzędowych nasila się wyraź­nie u dziewczynek przed ukończeniem ośmiu, a u chłopców przed ukończeniem jedenastu lat życia). Niedoczynność gruczołów płcio­wych powoduje zahamowanie dojrzewania płciowego z następo­wą bezpłodnością.