A A A

Najczęstsze zespoły i objawy kliniczne

Jak już wspomniano, gruczoły wydzielania wewnętrznego mają za­sadnicze znaczenie dla rozwoju dziecka, jego wzrostu i dojrzewa­nia płciowego. Niedobór wzrostu (karłowatość) występuje w następstwie niedoczynności przedniego płata przysadki i jest wówczas uwarunkowana brakiem hormonu wzrostu. Dziecko z kar­łowatością przysadkową ma infantylne proporcje ciała, często wy­stępują u niego zaburzenia rozwoju płciowego'i niedoczynność częś­ciowa tarczycy oraz nadnerczy. Objawy niedoczynności tarczycy i nadnerczy nie są jednak tak wyraźnie zaznaczone, jak w przypad­ku ich pierwotnych zaburzeń. W karłowatości przysadkowej zaha­mowanie wzrostu zaznacza się najwyraźniej dopiero po drugim roku życia. W pierwotnej, najczęściej wrodzonej, niedoczynności tarczy­cy również wzrost dziecka ulega zahamowaniu, dojrzewanie kośćca jest opóźnione, ale na plan pierwszy już od okresu niemowlęcego wysuwają się takie cechy jak: sucha, szorstka skóra, skąpe owłosie­nie, obrzmiały wystający język, ochrypły krzyk, obrzęk śluzowaty, zmniejszenie aktywności, zaparcie stolca, niedorozwój umysłowy. Mimo początkowego przyśpieszenia wzrostu, niski wzrost końco­wy (przedwczesne zamykanie się nasad kostnych) jest charaktery­styczny dla zespołu n a d n e r c z o w o - p ł c i o w e g o i cza­sem dla przedwczesnej aktywności gruczołów płciowych. Hormony androgenne (przyśpieszające rozwój męskich cech płciowych) poda­wane nieraz dla przyśpieszenia procesów anabolicznych w celu poprawy łaknienia i wagi, mogą przy zbyt długim ich stosowaniu przyśpieszyć zamykanie się nasad kostnych i spowodować obniże­nie końcowego wzrostu. Wzrost nadmiernie niski bywa również następstwem różnych cho­rób i stanów niedoborowych nie związanych z zaburzeniami gru­czołów dokrewnych. Zahamowanie wzrostu obserwuje się między innymi w stanach niedożywienia, w przewlekłych zaburzeniach ł wchłaniania jelitowego i w wadach wrodzonych układu kostnego oraz w innych wadach rozwojowych. Stosunkowo rzadko obserwuje się we wczesnym wieku dziecię­cym nieprawidłowe kształtowanie się narządów płciowych. Wspom­niany już zespół nadnerczowo-płciowy charakteryzu­je się u dziewczynek już w wieku niemowlęcym objawami rzeko­mego obojnactwa (znaczny przerost łechtaczki, owłosienie łonowe typu męskiego). Wymaga to szybkiego różnicowania z innymi po­staciami obojnactwa, gdyż tylko wcześnie rozpoczęte leczenie jest skuteczne i pozwala zapobiec trwałym defektom. U chłopców, zwłaszcza u wcześniaków, najczęstszym, widocznym odchyleniem w wyglądzie zewnętrznym narządów płciowych jest niezstąpienie jąder (wnętrostwo), które zamiast w mosz-nie znajdują się w kanale pachwinowym lub w obrębie jamy brzusz­nej, gdzie łatwiej ulegają uszkodzeniu lub zanikowi. Niezstąpienie jąder, szczególnie jednostronne wnętrostwo, może być czasem wy­razem zaburzeń hormonalnych i zaburzeń prawidłowego różnicowa­nia płci. Zaburzenia hormonalne należy brać pod uwagę przy ustalaniu przyczyn otyłości, chociaż najczęściej u podłoża otyłości leżą predyspozycje rodzinne, wadliwe odżywianie, prowadzenie nieod­powiedniego, mało ruchliwego trybu życia. Prawdopodobieństwo za­burzeń hormonalnych (przysadkowych, nadnerczowych) jest więk­sze w przypadkach otyłości z nierównomiernym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej, z nieprawidłowymi proporcjami ciała i niepra­widłowym rozwojem zewnętrznych narządów płciowych. Osobnicy otyli są bardziej skłonni do zachorowania na cukrzycę, która jednak w takich przypadkach rozwija się dopiero w wieku dorosłym. Cu­krzyca wieku dziecięcego w ogóle rzadko ujawnia się w pierw­szych trzech latach życia. Cukrzycę należy brać zawsze pod uwagę w przypadkach znacznie wzmożonego pragnienia, oddawania du­żych ilości moczu, postępującego spadku łaknienia, równoczesnej apatii i senności. Nie rozpoznana i nie leczona cukrzyca prowadzi do rozwoju ciężkiej kwasicy metabolicznej i śpiączki. Wzmożone pragnienie i wielomocz obserwuje się również w przy­padkach moczówki prostej (niedobór hormonu tylnego pła­ta przysadki). Różnicowanie przyczyny wielomoczu wymaga wyko­nania badań chemicznych moczu i krwi. Dokładne rozpoznanie wszel- kich zaburzeń gruczołów wewnętrznego wydzielania opiera się na skomplikowanych testach laboratoryjnych, których przeprowadze­nie możliwe jest często tylko w wysoko specjalistycznych ośrod­kach.