A A A

Ostre choroby zakaźne

Choroby szerzące się drogą zakażenia kropelkowego Większość chorób zakaźnych wieku dziecięcego szerzy się drogą zakażenia kropelkowego. Są to choroby najbardziej w populacji TABLICA I. ODRA Ryc. C. Wysypka odrowa na plecach. Ryc. B. Wysypka odrowa za uchem. TABLICA II. RÓŻNICOWANIE WYSYPEK Ryc. A. Wysypka płonicza. Ryc. B. Wysypka w ospie wietrznej. dziecięcej rozpowszechnione. Determinowane jest to ich dużą zaka-żalnością, łatwością szerzenia się, dużą lotnością drobnoustrojów (większość to wirusy) oraz powszechną na nie wrażliwością. Do ery szczepień choroby te określano mianem bezwarunkowych chorób wieku dziecięcego. Oznaczało to, że większość dzieci we wczesnym dzieciństwie na te choroby chorowała. Do grupy tych chorób zali­czamy odrę, różyczkę, ospę wietrzną, ospę prawdziwą, krztusiec, płonicę, błonicę, nagminne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, świnkę i grypę.
  • Błonica

    Błonica, zwana dawniej dyfterytem, należy do najgroźniejszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Wywołana jest przez bak­terie — maczugowce błonicy. Charakteryzują się one zdolnością wytwarzania bardzo silnej egzotoksyny, wykazującej powinowac­two do tkanki nerwowej i mięśnia sercowego. Wyróżnia się trzy typy maczugowców błonicy, wywołujących chorobę o różnym stop­niu ciężkości. Źródłem zakażenia błonicy jest człowiek chory lub nosiciel. Zwie­rzęta nie chorują na błonicę i nie odgrywają większej roli jako prze-nosiciele. Szczególnie wrażliwe na błonicę są dzieci, szczyt zacho­rowań przypada na wiek 2—5 lat. Błonica szerzy się najczęściej dro­gą zakażenia kropelkowego. Pewną rolę odgrywają przenosiciele mechaniczni. Wrotami zakażenia są przede wszystkim górne drogi 77 oddechowe, są również nimi skóra (błonica przyranna) i błony ślu­zowe (np. błonica oka, błonica narządów płciowych). Bakterie bło­nicy zatrzymują się zazwyczaj w miejscu wtargnięcia oddziałując na organizm poprzez toksyny. Okres wylęgania błonicy jest krótki, trwa najczęściej 2—4 dni, nie przekracza 10 dni. Błonica jest zaraźliwa już na 1—2 dni przed pojawieniem się objawów chorobowych, przy czym okres zaraźli­wości nie kończy się w momencie wyzdrowienia. Badania dowodzą, że jeszcze w dwa tygodnie po ustąpieniu objawów chorobowych około 50% ozdrowieńców miało w jamie nosowo-gardłowej maczu-gowce błonicy, a w 2 miesiące — 2,5%. Dlatego też o zakończeniu okresu zaraźliwości mogą świadczyć tylko ujemne wyniki badań na obecność maczugowców w wydzielinie z jamy nosowo-gardłowej. Przepisy sanitarne wymagają trzykrotnego badania bakteriologicz­nego przed opuszczeniem szpitala. Dziecko może wrócić do żłobka tylko wówczas, gdy wyniki badań będą ujemne. Błonica należy do grupy tych chorób zakaźnych, których przeby­cie nie pozostawia trwałej odporności. Stąd możliwość powtórnego zachorowania na błonicę. Błonica u dzieci może przebiegać pod trzema postaciami: błonicy gardła, błonicy krtani i błonicy nosa. Mogą też występować wszyst­kie trzy postacie naraz. Dla wszystkich trzech postaci charaktery­styczne są naloty. Są one patognomonicznym objawem błonicy. Tworzą się w miejscu, w którym rozwijają się zarazki. Może to być błona śluzowa gardła, krtani, nosa, innych narządów czy też rana. Naloty mają charakter błony (stąd nazwa choroby). Są one naj­częściej grube, szarobiaławe, zielonkawe lub nawet brunatne, wy­kazują wyraźne tendencje do rozprzestrzeniania się. Widoczne jest to najlepiej w gardle, kiedy często w ciągu kilku godzin z punkci-kowatych nalotów rozwijają się masywne błony obejmujące nie tyl­ko migdałki, ale przechodzące na łuki podniebienne, języczek, a na­wet na tylną ścianę gardła. Błony te są silnie przytwierdzone do podłoża. Próby ich oderwania powodują najczęściej lekkie krwa­wienie w miejscu jej przyczepu. Błonica gardła jest najbardziej typową, najłatwiej rozpo­znawaną postacią błonicy. Rozpoczyna się ona dość nagle, poprze­dzona lekkimi objawami, występuje podwyższona temperatura ciała, najczęściej niewielka, wahająca się w granicach 38—39°. Cechą zna- 78 mienną dla błonicy jest to, że wysokość gorączki nie jest wykład­nikiem ciężkości schorzenia. Obok gorączki występuje zazwyczaj utrata łaknienia, wymioty i bladość powłok skórnych. Patognomo-niczne są wspomniane już wyżej naloty. Towarzyszy im silny od­czyn węzłowy — węzły podszczękowe i szyjne są obrzmiałe i bo­lesne (szyja Nerona). Błonicą krtani jest postacią dającą najwyraźniejsze obja­wy miejscowe. Jej lokalizacja w najwęższym miejscu dróg odde­chowych powoduje poprzez nawarstwiające się na obrzmiałą błoną śluzową błony dyfterytyczne znaczne zwężenia światła krtani. Da­je to, obok charakterystycznego szczekającego kaszlu, objawy d u s z n o ś c i. Może dojść do zamknięcia nawet w ogóle światła krtani i do uduszenia się dziecka. W wypadku takiego zagrożenia wykonuje się intubację (do krtani wprowadza się rurkę) lub trache­otomię (nacięcie tchawicy). Postać taka nazywana jest często d ł a w c e m lub k r u pe m błoniczym. Trzecia postać, najłagodniejsza, jest to błonica nosa. Jest schorzeniem najczęściej przewlekłym. W rozpoznaniu jej pomagają przewlekłe katary o krwisto-ropnej wydzielinie z nosa. Decyduje o rozpoznaniu badanie bakteriologiczne. Błonica poza objawami miejscowymi daje objawy ogólne. Z uwa­gi na powinowactwo do układu krążenia jady bakteryjne często uszkadzają układ krwionośny. W przebiegu błonicy może dojść do zapaści. Znane są też przypadki zejść śmiertelnych na skutek pora­żeń serca. Częstymi powikłaniami w błonicy są porażenia nerwów. Występują one najczęściej w okresie zdrowienia. Do najczęstszych należą: porażenie podniebienia miękkiego (zachłystywanie się, zwracanie pokarmu przez nos), porażenia nerwu krtaniowego (bez­głos, chrypka), porażenie mięśni prostych oka (zezy), porażenie kończyn. Śmiertelność w błonicy jest wysoka. Wynosi ona około 4°/o, czyli co 25 dziecko, które choruje, umiera. Należy pamiętać, że rokowanie w błonicy należy w dużym stop­niu od czasu podania surowicy przeciwbłoniczej. Im wcześniej po­damy surowicę, tym lepsza w zasadzie prognoza. Stąd konieczność w przypadku podejrzenia, jak najszybszego wezwania lekarza i za­stosowanie surowicy jako leku z wyboru. Równocześnie podaje sią antybiotyki (penicylina, erytromycyna) i leki objawowe. Najważniejszą jednak rolę przywiązuje się do zapobiegania. Cho­ry powinien być jak najszybciej izolowany. Błonica jest leczona wyłącznie w szpitalu. W Polsce istnieje przymus hospitalizacji. W pomieszczeniach, gdzie przebywał chory, dokonujemy dezynfek­cji za pomocą środków chemicznych. Robią to najczęściej ekipy DDD, niemniej należy wiedzieć, że podłogę, ściany i meble należy zmyć 3% roztworem chloraminy. Bieliznę gotuje jsię w 1% roztwo­rze chloraminy, naczynia stołowe — w zależności od materiału, z którego są zrobione — albo gotuje się w 1% roztworze chlora­miny przez 30 minut, albo moczy się przez 2 godziny. Wydzieliny i wydaliny zalewamy odpowiednio stężonym roz­tworem podchlorynu wapnia. Osoby, które zetknęły się z błonicą poza terenem zakładu dziecięcego, izolujemy do czasu uzyskania ujemnych wyników dwóch kolejnych posiewów z jamy nosowo--gardłowej, wykonanych w odstępach 24 godzin. Głównym środkiem zapobiegawczym okazały się jednak szcze­pienia ochronne. Od chwili rozpoczęcia powszechnego stosowania szczepień przeciwbłoniczych w Polsce (1955) widoczny jest wyraź­ny spadek zachorowań na błonicę. Ilustruje to zestawienie zacho­rowań na błonicę w Polsce w latach 1955—1980. '. ■■ / !■ ' - - ■■ 1955 — 37 751 1970 — 22 1960 — 6 380 1975 — 0 1965 — 414 1980 — 0 Kalendarz szczepień obowiązujący w Polsce przewiduje następu­jący cykl przeciw błonicy: szczepienia podstawowe — w 3 miesiącu życia — I dawka w 4 lub 5 miesiącu życia — II dawka w 6 miesiącu życia — III dawka w 19—24 miesiącu życia — IV dawka szczepienia przypominające —■ w 6 i 14 roku życia .Szczepienia podstawowe wykonuje się szczepionką skojarzoną Di-Te-Per. W szczepionce obok antygenów błonicy (Di — diphteria) znajdują się antygeny tężca (Te — tętanus) i krztuśca (Per — per- tussis). W szczepieniu przypominającym w 6 i 14 roku życia stosujemy szczepionkę Di-Te (skojarzenie błonicy i tężca). 80 Błonica (diphteria) Drobnoustroje Źródło' zakażenia Droga zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Postacie kliniczne Objawy chorobowe Leczenie / Powikłania Okres zaraźliwości Hospitalizacja Zapobieganie Postępowanie w przypadku zachorowania na terenie żłobka lub przedszkola bakterie — maczugowiec błonicy osobnik chory lub nosiciel kropelkowe przez kontakt pośredni — przeno-siciele mechaniczni górne drogi oddechowe, błona śluzowa, skóra 2—10 dni błonica gardła, błonica krtani, błonica nosa naloty silnie przytwierdzone do podłoża i wy­kazujące tendencję do szybkiego rozprzestrze­niania się, silny odczyn węzłowy, ciężki stan dziecka; duszność i szczekający kaszel w dław-cu błoniczym surowica przeciwbłonicza, antybiotyki (penicy­lina, erytromycyna), leki objawowe, w dław-cu — intubacja lub tracheotomia; leżenie w łóżku zapaść, porażenie nerwów i mięśni, uszkodze­nie nerek od początku choroby, o końcu okresu decy­duje bakteriologiczne badanie wydzieliny z ja­my nosowo-gardłowej przymusowa szczepienia ochronne izolacja chorego do czasu stwierdzenia ujem­nego wyniku dwóch kolejnych badań wydzie­liny jamy ustnej i nosowo-gardłowej na ma-czugowce błonicy, odosobnienie osobnika z kontaktu z chorym również do czasu ujemne­go wyniku na nosicielstwo; dezynfekcja za po­mocą środków chemicznych i fizycznych
  • Grypa

    Grypą należy do najbardziej rozpowszechnionych chorób wśród łudzi. Poza innymi cechami epidemiologicznymi na duże rozpo­wszechnienie grypy decydujący wpływ ma krótki okres od­porności pochorobowej. Trwa on zazwyczaj nie dłużej niż 6—12 miesięcy. Tym się tłumaczy, że jest również w takim sa­mym stopniu chorobą dzieci, jak i osób dorosłych. Grypa jest ty­pową chorobą epidemiczną. Podczas epidemii choruje do 50°/8 ludzi obszaru epidemicznego. Epidemie grypy występują co 2—3 lata, a co 10—20 przeżywamy pandemię grypy. Ostatnie pandemie grypy to pandemia z lat 1957/ /1958 i 1968/1969. Pierwsza z nich nosiła nazwę grypy azjatyckiej i objęła ona swoim zasięgiem cały prawie świat. Druga — grypa Hongkong. Duża pandemia grypy miała miejsce w latach 1918— 1920. Nosiła ona nazwę „hiszpanki". Pochłonęła około 20 milionów osób. Grypę wywołują wirusy. Wyróżnia się ich trzy typy: typ A, B i C. Źródłem zakażenia jest tylko człowiek chory, jakkolwiek pew­ną rolę w epidemiologii grypy mają zwierzęta. Grypa szerzy się drogą zakażenia kropelkowego, stąd też wrotami zakażenia są drogi oddechowe. Okres wylęgania jest krótki, trwa 2—3 dni. Objawy chorobowe, poprzedzone zwykle okresem ogólnego roz­bicia "i osłabienia or-az ostrym nieżytem nosa, to — podniesiona tem­peratura ciała (do 40°), suchy nieżyt gardła, bóle w klatce piersio­wej, kaszel. Często występują powikłania. Należą do nich: zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc, zapalenie zatok przynosowych, krwawienie z nosa, zapalenie mięśnia sercowego. Zapobieganie grypie jest bardzo trudne przede wszystkim z uwa­gi na jej epidemiczny charakter i dużą zmienność antygenową drob­noustrojów. Stosowane dotychczas szczepienia przeciwgrypowe nie spełniły pokładanych w nich nadziei. Grypa finiluenza) ■ Drobnoustroje — wirusy grypy, typ A, B, C Źródło zakażenia —■ człowiek chory Drogi zakażenia i — zakażenie kropelkowe Wrota zakażenia —■ górne drogi oddechowe Okres wylęgania — 2—3 dni 85 Objawy chorobowe — ogólne rozbicie, gorączka, nieżyt gardła, su- chy kaszel, bóle w klatce piersiowej Leczenie — objawowe Powikłania — zapalenie oskrzeli i płuc, zapalenie zatok przy- nosowych, zapalenie ucha środkowego, krwa­wienia z nosa Postępowanie w przypadku — izolacja chorego do czasu ustąpienia objawów zachorowania na terenie chorobowych, wietrzenie, naświetlanie po- ziobka mieszczeń lampą kwarcową
  • Krztusiec

    Krztusiec (koklusz) jest chorobą zakaźną wywołaną przez bak­terie (pałeczki) krztuśca. Źródłem zakażenia jest tylko dziecko chore. Krztusiec szerzy się drogą zakażenia kropelkowego. Wrota­mi zakażenia są górne drogi oddechowe. Okres wylęgania trwa oko­ło dwóch tygodni. Objawem patognomonicznym w krztuścu jest kaszel. Ma on charakter napadów połączonych z „pianiem". W końcowej fazie kaszlu dochodzi często do wymiotów. W cza­sie napadu dziecko sinieje, na twarzy pojawia się obrzęk. Napady kaszlu trwają około 2—3 tygodni. Są bardzo częste, do kilkudziesięciu na dobę. Temperatura jest zazwyczaj w normie. Koklusz jest zaraźliwy już w okresie nieżytowym, poprzedzającym okres ka­szlu napadowego. Okres zaraźliwości utrzymuje się 21 dni od chwili wystą­pienia kaszlu napadowego. Dziecko czę­sto jeszcze długo kaszle po przebytej chorobie. Najczęstszym powikłaniem krztuśca jest zapalenie płuc. Może wy­stąpić także zapalenie mózgu. Szczególnie ciężko przechodzą krztuJ siec niemowlęta. Z reguły wikła się on zapaleniem płuc. W krztuścu nie Ryc' 4. Napad kaszlu w krztuś­cu (wg J. Bogdanowicza). ma odporności wrodzonej. 76 Najważniejszą rolę w zapobieganiu krztuścowi mają szcze­pienia. Pełne podstawowe szczepienie składa się z czterech da­wek. Szczepienie rozpoczyna się w trzecim miesiącu życia, dawki następne 2 i 3 podaje się w odstępach sześciotygodniowych, ostat­nią zaś między osiemnastym a dwudziestym czwartym miesiącem życia. We wszystkich szczepieniach stosujemy szczepionkę skoja­rzoną z błonicą i tężcem (szczepionki Di-Te-Per). Krztusiec (pertussis) Drobnoustroje Źródło zakażenia Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy kliniczne Powikłania Zapobieganie Postępowanie w przypadku zachorowania na terenie żłobka bakterie (pałeczka krztuśca) człowiek chory zakażenie kropelkowe górne drogi oddechowe 7—14 dni nieżyt górnych dróg oddechowych, kaszel charakterystyczny napadowy kaszel połączony z „pianiem", znaczna leukocytoza zapalenie płuc, zapalenie mózgu szczepienia izolacja chorego na okres 21 dni od chwili pojawienia się kaszlu napadowego, w żłob­kach i domach małych dzieci obowiązuje 14--dniowa kwarantanna od ostatniego zachoro­wania; dezynfekcja: dokładne przewietrzenie, naświetlanie lampą kwarcową, środki chemicz­ne
  • Nagminne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

    Nagminne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest wywołane przez bakterie — meningokoki. Drobnoustroje te są bardzo wrażliwe na działanie czynników zewnętrznych i poza organizmem żywym szybko giną. Tłumaczy to małą zakażalność. Współczynnik wynosi zaledwie 0,5, gdy np. w odrze 95. Źródłem zakażenia jest osobnik chory lub nosiciel. Choroba sze­rzy się drogą zakażenia kropelkowego. Wrotami zakażenia są gór­ne drogi oddechowe. Okres wylęgania trwa 2—5 dni. Choroba rozpoczyna się nagle podwyższoną temperaturą ciała, drgawkami i bólami głowy. Dołączają się do nich patognomoniczne • dla tej choroby objawy oponowe. Najwyraźniejszym spośród nich jest sztywność i bolesność karku. Ponadto obja­wem choroby jest przykurcz nóżek oraz układanie się dziecka na boku z odchyloną do tyłu główką, a także przeczulica skóry. Dziec­ko na dotyk reaguje płaczem. U niemowląt przebieg choroby jest nieco odmienny. Oprócz objawów wyżej wymienionych występuje wyraźne napięcie i wygórowanie ciemiączka. W rozpoznaniu cho­roby pomaga badanie bakteriologiczne płynu mózgowo-rdzenio-wego. Powikłaniem w nagminnym zapaleniu opon mózgowo-rdzenio­wych może być uszkodzenie nerwów czaszkowych, wodogłowie, niedorozwój umysłowy i porażenie kończyn. W leczeniu choroby najważniejszą rolę odgrywają antybiotyki oraz sulfonamidy. O końcu okresu zaraźliwości decyduje ujemny wynik badania bakteriologicznego wydzieliny z jamy nosowo-gardłowej. Badanie to przeprowadza1 się dwukrotnie po ustąpieniu objawów klinicznych choroby. l Często nagminne zapalenie opon mózgowych przebiega pod po­stacią poronną. Nagminne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (meningitis cerebrospinalia) Drobnoustroje 2ródłc zakażenia Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy patognomoniczne Leczenie Powikłania Postępowanie w przypadku zachorowania na terenie żłobka bakterie — meningokoki chory, nosiciel zakażenie kropelkowe górne drogi oddechowe 2—5 dni gorączka, wymioty sztywność karku, inne objawy oponowe, prze­czulica skóry, zmiany w płynie mózgowo-rdze-niowym penicylina, sulfonamidy uszkodzenie nerwów czaszkowych (głuchota), porażenie kończyn, wodogłowie, niedorozwój umysłowy ■.,. ... izolacja chorego do ustąpienia objawów kli­nicznych- i uzyskania dwukrotnych ujemnych wyników badania na meningokoki w wydzie­linie jamy nosowo-gardłowej; odosobnienia chorego z kontaktu nie stosuje się; dezynfek­cja środkami chemicznymi i fizycznymi
  • Odra

    Odra należy do najbardziej rozpowszechnionych chorób zakaź­nych wieku dziecięcego. Jest wywołana przez wirusy. Źródłem zakażenia w odrze jest tylko człowiek chory. Nosicielstwa odry nie ma, również przenosiciele mechaniczni nie odgrywają tu żadnej roli. Odra szerzy się drogą zakażenia kropelkowego. Zakażenie po­wietrzne gra tu znacznie mniejszą rolę. Wrotami zakażenia są górne drogi oddechowe. Okres wylęgania trwa od tygodnia do dwóch ty­godni, najczęściej jednak 9—11 dni. Okres ten wydłuża się, gdy dziecko otrzymało gamma-globulinę lub też gdy nakładają się na siebie okresy wylęgania dwóch chorób. Odra należy do tej grupy chorób, w których matka może przeka­zać odporność dziecku. Odporność jiabywa dziecko jednak tylko wówczas, gdy matka chorowała na odrę. Odporność ta trwa prze­ciętnie do 6—9 miesięcy. W związku z tym niemowlęta do pół ro­ku życia z reguły nie chorują na odrę. Przebieg zaś odry w trze­cim kwartale pierwszego roku życia jest bardzo łagodny. W końcu okresu wylęgania pojawiają się pierwsze objawy zwia­stujące zachorowanie. Są to najczęściej objawy nieżytowe nosa i spojówek. Nieżytowi spojówek towarzyszy światłowstręt. Dziecko unika patrzenia na światło, światło bowiem bardzo je razi. Wystę­puje również podwyższenie temperatury ciała, które po dwóch, trzech dniach mija. W końcu drugiego dnia okresu zwiastunów pojawiają się na bło­nie śluzowej wewnętrznej strony policzków na wysokości drugich zębów trzonowych górnych białe plamki, przypominające ziarenka piasku. Są to tzw. plamki Fiłatowa-Koplika. Plamki te 5 Choroby wieku dziecięcego 65 są patognomoniczne dla odry. Ich stwierdzenie jest równoznaczne z rozpoznaniem odry. Ma to duże znaczenie, plamki te wyprzedzają bowiem znacznie pojawienie się wysypki i pozwalają na wcześniej­sze izolowanie dziecka. Trzeba pamiętać, że odra jest już zaraźliwa na pięć dni przed pojawieniem się wysypki. Stąd duże znaczenie wykrycia plamek Fiłatowa-^Koplika i odizolowania dziecka. Spadek temperatury w końcu okresu zwiastunów jest bardzo krót­kotrwały. Trwa zazwyczaj jeden dzień. Po tej przerwie następuje gwałtowny skok temperatury, do 40°, z jednoczesnym pojawieniem się na skórze wysypki. Wykwity w wysypce odrowej są żywoczer-wonymi plamkami, owalnymi i okrągłymi, wielkości grubych zia­ren. Przejawiają one tendencje do rozszerzania się i łączenia się ze sobą w duże plamy. Cechą charakterystyczną dla odry jest kolejność pojawiania się wysypki. Pierwsze wykwity pojawiają się na skórze głowy, naj­częściej za uszami, koło nosa i ust, następnie na szyi, klatce pier­siowej, plecach i brzuchu, a następnie na kończynach. Kolejność cofania się wysypki jest analogiczna do kolejności pojawiania się. Okres pojawiania się i trwania wysypki jest najcięższym okresem choroby. Utrzymująca się wysoka temperatura, nasilone objawy nie­żytowe górnych dróg oddechowych (suchy uporczywy kaszel), utra­ta łaknienia i złe ogólne samopoczucie dziecka (często z chwilową utratą przytomności i majaczeniami) składają się na obraz tego okre­su choroby. Nosi on nazwę okresu wysypkowego i trwa około pię­ciu dni. Kończy się zanikiem wysypki i szybkim ustępowaniem cho­roby. Po trzech do pięciu dniach od wystąpienia wysypki kończy się okres zaraźliwości. Trwa on więc od 8 do 10 dni. Szczególnie ciężko przebiega odra u dzieci wyniszczonych, zwła­szcza u dzieci krzywiczych. Często dochodzi wówczas do powikłań-Są to głównie: zapalenie dróg oddechowych i zapalenie płuc. Mo­że być też zapalenie ucha środkowego i zapalenie mózgu. Przebycie odry pozostawia po sobie z reguły odporność trwałą na całe życie. Większość dzieci choruje na odrę w okresie poniemowlę-cym i przedszkolnym. W przypadku stwierdzenia choroby w żłobku lub w przedszkolu chore dziecko należy jak najszybciej odizolować i odesłać do do­mu. Jeśli jest to zakład dziecięcy zamknięty, np. dom małego dziec­ka, chorego się hospitalizuje. Pomieszczenie, w którym przebywa- 66 ło dziecko, wietrzymy, a następnie naświetlamy lampą kwarcową. Jest to dostateczna dezynfekcja, wirusy odry są bowiem bardzo Wrażliwe i szybko giną. Grupę dzieci stykających się z chorym można sztucznie uodpornić przez wstrzyknięcie im, w okresie do piątego dnia włącznie od zetknięcia się z chorym, gamma-globuliny. Szczególnie celowe jest podawanie jej dzieciom wątłym i chorowi­tym, jeśli dotychGząs nie chorowały na odrę. Najważniejszą rolę w profilaktyce przeciwodrowej odgrywają szczepienia ochronne. Podlegają im dzieci między 13 a 15 miesiącem życia. - wirusy - osobnik chory zakażenie kropelkowe, powietrzne górne drogi oddechowe 7—14 dni, najczęściej 9—11 dni nieżyt górnych dróg oddechowych i spojówek, światłowstręt, gorączka plamki Fiłatowa-Koplika, wysypka zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie mózgu 5 dni przed wysypką i 3—5 dni od chwili wy­stąpienia wysypki trwała szczepienia, podanie gamma-globuliny izolacja chorego do 5 dnia od chwili ukazania się wysypki. Odosobnienie dzieci, które ze­tknęły się z chorym, a same nie chorowały na odrę, bądź nie były szczepione przeciw odrze, trwa do 2 tygodni (w przypadka otrzy­mania gamma-globuliny — 3 tygodnie); dzieci ze styczności z odrą do 1 roku życia oraz dzieci nieszczepione przeciw odrze w wieku do lat 3 z zakładów dziecięcych i ze wskaza­niami lekarskimi otrzymują gamma-globulinę w okresie 5 dni od daty styczności; dezyn­fekcja, dokładne przewietrzenie, naświetlanie lampą kwarcową • . -
  • Ospa prawdziwa

    Należała do najgroźniejszych chorób ludzkości. Praktycznie jest już zlikwidowana. Do niedawna występowała endemicznie, tzn. stale w Indiach, Pakistanie, Etiopii i w Bangladeszu. W Europie wystę­powała sporadycznie tylko wówczas, gdy została przywleczona z wyżej wymienionych krajów. W ostatnich latach było kilka lo- 70 ■ kalnych epidemii ospy prawdziwej w Europie, a m. in. w roku 1963 w Polsce. Dzięki wysiłkom służby zdrowia Dolnego Śląska epidemia została zlokalizowana. Objęła wówczas 128 osób, z czego zmarło 7 osób. Epidemię ospy zlikwidowano przede wszystkim dlatego, że zaszczepiono, chroniąc przed zachorowaniem, całą ludność tego re­gionu kraju oraz poszczególne grupy ludności z innych części Pol­ski. Zaszczepiono w sumie 8 milionów osób. Szczepienia okazały się dotychczas najlepszą metodą zapobiegawczą w ospie prawdziwej. Od chwili wynalezienia przez angielskiego lekarza Edwarda Jennera (1749—1823) szczepionki przeciwospowej i jej powszechnego stoso­wania, ospa przestała być chorobą endemiczną w Europie. Od roku 1978 nie zanotowano na świecie żadnego przypadku zachorowania na ospę. Światowa Organizacja Zdrowia uznała, że choroba ta zosta­ła zlikwidowana. Ospę prawdziwą wywołują wirusy. Źródłem zakażenia jest człowiek chory, niemniej w zakażeniu dużą rolę mogą odgrywać przedmioty, z którymi chory na ospę się zetknął. Choroba szerzy się drogą zakażenia kropelkowego, powietrznego oraz przez bezpośred­ni i pośredni kontakt. Wrażliwość osób nie szczepionych przeciw ospie jest powszechna. Każdy, kto zetknął się z chorym, zachoruje (jeżeli nie jest uodporniony). Wskaźnik zakażalności waha się oko­ło 100. Wrotami zakażenia w ospie prawdziwej są drogi oddechowe. Okres wylęgania nie przekracza z reguły 2 tygodni (wyjątkowo 17 dni), najczęściej trwa około 10 dni. Ospa prawdziwa należy do grupy chorób kwarantannowych. Wy­nika to z dużej zaraźliwości i powszechnej wrażliwości. W przy­padku ospy chorego umieszcza się w specjalnym szpitalu, a wszyst­kie osoby z kontaktu z chorym w specjalnych pomieszczeniach zwa­nych izolatoriami. Kwarantanna trwa 16 dni. Choroba rozpoczyna się zazwyczaj dość ostro. Cechuje ją nagły skok temperatury do 40° połączony z dreszczami i bólem głowy, ból w okolicy krzyżowej, wymioty i nieżyt górnych dróg oddecho­wych. W ślad za tymi objawami pojawia się bardzo często na skórze twarzy, klatki piersiowej, podbrzusza i wewnętrznej strony ud wy­sypka, przypominająca wysypkę płonicy. Nie jest to jednak właś­ciwa wysypka ospowa — ta pojawia się najczęściej w 4 dniu cho- 71 roby, w okresie gdy objawy zwiastunowe ustępują. Wysypka przy­pomina wysypkę ospy wietrznej, wykwity są jednak tu znacznie gęściej usiane. Wysypka ospowa pojawia się najpierw na skó­rze twarzy, skąd szybko rozprzestrzenia się na pozostałe części ciała. Wykwity przechodzą różne stadia rozwojowe: od plamki poprzez guzki, pęcherzyki do krost i strupków. Najgroźniejszym okresem choroby jest ropienie pęcherzyków. Nasilają się wówczas bardzo objawy ogólne, m. in. temperatura wzrasta do 40°. W tym okresie dochodzi czasem do zejścia śmiertelnego (śmiertelność od 10 do 30%). W miejscu krost tworzą się blizenki, nadające skórze charak­terystyczny wygląd, widoczny najczęściej na twarzy — dziobowata twarz. Z uwagi na duże niebezpieczeństwo, jakie wiąże się z zachorowa­niem na ospę prawdziwą, zwłaszcza jej najcięższe postacie — tzw. ospę czarną albo ospę zlewającą się — główną rolę odgrywa za­pobieganie. Najważniejszą rolę mają tu szczepienia. W Pol­sce do roku 1979 włącznie były one obowiązkowe, obecnie są do­browolne. Szczepienia dokonywane są zazwyczaj albo metodą skaryfikowania, albo metodą licznych ucisków. Pierwsza metoda polega na tym, że po obmyciu skóry na ramie­niu czystą watą i mydłem, a następnie przetarciu 70% alkoholem, za pomocą wyjałowionego ostudzonego skaryfikatora, którego ostrze zanurzone zostało w krowiance, wykonuje się powierzchowne na­cięcie długości około 3 mm. Nacina się dość głęboko, by dotrzeć do warstwy brodawkowej skóry, ale do takiej głębokości, by ranka nie krwawiła. Po skaryfikacji należy poczekać kilka minut, by szcze­pionka mogła się wessać i dopiero wówczas możemy skaryfikowa-ne miejsce okryć bielizną. Metoda druga polega na nałożeniu na czystą skórę kropli kro-wianki i dokonaniu przez nią około 30 ucisków za pomocą wyja­łowionej igły. U dzieci, u których spodziewamy się wzmożonego odczynu, liczbę ucisków zmniejszamy do około 10. Po kilku minu­tach, gdy krowianka wyschnie, miejsce szczepienia możemy przy­kryć bielizną. Przed przystąpieniem do szczepienia każde dziecko powinno być poddane oględzinom lekarza. W wypadku stwierdzenia przeciw­wskazań dziecko nie powinno być szczepione. 72 I Przeciwwskazaniami do szczepień przeciw ospie praw­dziwej są: podwyższona temperatura ciała, choroby skóry (rozlany wyprysk, ropnie, czyraki i inne sprawy ropne, skaza wysiękowa), ropne zapalenie ucha, gruźlica, białaczka, niedokrwistość złośliwa,, niektóre choroby nerek, niewydolność układu krążenia, czynny pro­ces reumatyczny oraz padaczka. Mogą być uznane za przeciwwska­zania przez lekarza również inne stany chorobowe. Pożądane jest, by przy szczepieniach dzieci małych byli obecni rodzice. Chodzi głównie o to, by przestrzec ich przed niebezpieczeń­stwem, jakie grozi dziecku w przypadku zanieczyszczenia rany poszczepiennej, przeniesienia szczepionki na inne okolice ciała, a zwłaszcza na oko. Również należy zwrócić uwagę na unikanie w okresie poszczepiennym, dopóki nie cofną się zmiany miejsco­we, kontaktów z osobami chorymi na choroby skórne i zakaźne. Do chwili utrzymywania się zmian miejscowych należy unikać ich za­moczenia, dotykania, smarowania maścią oraz dążyć do utrzyma­nia miejsca we wzorowej czystości (częste zmiany bielizny). Po upływie 5—7 dni sprawdzamy wynik wakcynacji. Wynik ten uważamy za dodatni, gdy w miejscu szczepienia wytworzy się na­brzmiały guzek lub pęcherzyk. W niektórych przypadkach odczyni poszczepienny może być wzmożony, a w niewielkim odsetku mogą wystąpić powikłania. Do najczęstszych powikłań należą wtórne zakażenia bakte­ryjne. Mogą jednak wystąpić powikłania bardziej poważne. Naj­groźniejszym powikłaniem jest poszczepienne zapalenie mózgu. Po­wikłanie to występuje częściej w przypadkach pierwszego szcze­pienia ospy w wieku późniejszym niż dwa lata. Drugim poważnym powikłaniem jest vaccinia generalisata wywo­łana przez rozsianie się wirusa krowianki i pojawienie się na skórze całego ciała wykwitów ospowych. Na ten rodzaj powikłania1 ma mieć wpływ odczynowość organizmu. Do innych powikłań, występujących znacznie częściej niż te dwa wyżej opisane, należą: wzmożony odczyn miejscowy (duży pęcherz, obrzęk ramienia, odczyn ze strony okolicznych węzłów chłonnych, podwyższona temperatura ciała) oraz przeniesienie krowianki z miej­sca szczepienia na błony śluzowe bzy skórę w innej okolicy. Naj­ groźniejsze jest przeniesienie krowianki na oko. Ospa prawdziwa (variola veia) Drobnoustroje Źródło zakażenia Droga zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy patognomoniczne Powikłania Okr^s zaraźliwości Hospitalizacja Odporność Zapobieganie Postępowanie w przypadku zachorowania w żłobku wirusy osobnik chory zakażenie kropelkowe, przez kontakt bezpo­średni, kontakt pośredni — przenosiciele me­chaniczni górne drogi oddechowe, skóra 10—14 dni (wyjątkowo 17) —■ wysypka, gorączka, drgawki, bóle głowy i w okolicy kości krzyżowej, objawy nieżyto­we górnych dróg oddechowych, wysypka zwia­stunowa wysypka charakteryzująca się polimorfizmem wykwitów (plamki, guzki, pęcherzyki, krostki, strupki) ropne zapalenie skóry i węzłów chłonnych, za­palenie płuc, mózgu itp. —■ dwa dni przed pojawieniem się objawów zwiastunowych do czasu odpadnięcia strup-ków przymusowa trwała szczepienia ochronne izolacja chorego do czasu odpadnięcia strup-ków, odosobnienie dziecka, które zetknęło się z chorym, w izolatorium na okres 16 dni, szczepienie wszystkich osób w zakładzie, de­zynfekcja środkami chemicznymi i fizycznymi Nagminne zapaleriie ślinianek przyusznych Nagminne zapalenie ślinianek przyusznych jest ostrą chorobą za­kaźną "wywołaną przez wirusy. Zapalenie ślinianek połączone jest z obrzękiem w okolicy ślinianek przyusznych. Nadaje to charakte­rystyczny wygląd choremu, stąd też pochodzi inna nazwa choroby — świnka. Źródłem zakażenia w śwince jest osobnik chory, choroba szerzy się drogą zakażenia kropelkowego. Wrotami zakażenia są górne drogi oddechowe. Okres wylęgania w śwince jest stosunkowo dłu­gi, wynosi 12—26 dni. Objawy zwiastunowe podobne są do obja­wów występujących w tym okresie w innych chorobach zakaźnych. 74 Ryc. 3. Obrzmienie zapalne ślinianki przyusznej (wg J. Bogdanowicza)., Są to najczęściej: utrata łaknienia, złe samopoczucie, stany podgo­rączkowe. Właściwa choroba rozpoczyna się w chwili pojawienia się ob­rzęku ślinianki. Jest to ob­jaw patognomoniczny, na które­go podstawie możemy oprzeć roz­poznanie świnki. Obrzęk może być jedno- lub obustronny. Zwykle po­czątkowo występuje po jednej stronie, potem przechodzi na dru­gą. Obrzęk utrzymuje się do 5 dni, maksimum do tygodnia. Towarzy­szy mu szczękościsk (chory nie może szeroko otworzyć ust) oraz temperatura (nie zawsze) w grani­cach 38°C. Choroba ma zazwyczaj łagodny przebieg, niemniej chore dziecko powinno przebywać w łóżku. Stwierdzono bowiem u dzieci leżących znacznie mniej powikłań. Najgroźniejszym powikłaniem świnki jest zapalenie jąder lub jajników. To pierwsze powikłanie występuje częściej i mo­że doprowadzić do bezpłodności. Inne powikłania to zapalenie trzu­stki i zapalenie opon mózgowych. Świnka pozostawia zazwyczaj trwałą odporność. Nagminne zapalenie {parotitis epidemica) Drobnoustroje Źródło zakażenia Droga zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy kliniczns Powikłania ślinianek przyusznych wirusy osobnik chory zakażenie kropelkowe, powietrzne górne drogi oddechowe 12—26 dni nietypowe: utrata łaknienia, ogólne rozbicie, podwyższenie temperatury ciała obrzęk ślinianek (jedno- lub obustronny), szczękościsk zapalenie jąder (jajników), zapalenie trzustki, zapalenie opon mózgowych 75 Odporność Okres zaraźliwości Hospitalizacja Postępowanie w przypadku zachorowania na terenie żłobka zazwyczaj trwała w okresie zwiastunów i przez 9 dni od po­jawienia się objawów chorobowych nie obowiązuje izolacja chorego do czasu zniknięcia objawów klinicznych, nie krócej jednak niż 9 dni od ich pojawienia się; odosobnienia dzieci, które zetknęły się z chorym, nie stosuje się; dezyn- fekcja — dokładne przewietrzenie, naświetla- nie lampą bakteriobójczą -yr
  • Ospa wietrzna

    Jest ostrą chorobą zakaźną wieku dziecięcego. Jest bardzo zaraź­liwa. Współczynnik zaraźliwości jest prawie równy 100. Wywoła­na jest przez wirusy. Źródłem zakażenia jest tylko chory. Nosiciel­stwa w tej chorobie nie ma. Choroba szerzy się drogą kropelkową. Wrotami zakażenia są górne drogi oddechowe. Okres wylęgania 14—21 dni. Ospa wietrzna należy do grupy chorób dziecięcych łagodnych. Często przebiega nawet bez gorączki, nie daje zazwyczaj powikłań. Rozpoczyna się jak większość chorób zakaźnych okresem zwiastu­nów. Objawia się on ogólnym rozbiciem, bólem głowy, bólami w okolicy krzyżowej, stanem podgorączkowym. Szybko dołącza się do nich najbardziej charakterystyczny objaw „wiatrówki" — wy­sypka. Cechuje ją duży polimorfizm wykwitów. Obok plamek i guz­ków na skórze chorego widoczne są pęcherzyki. Spowodowane to jest tym, że pierwotne wykwity-plarnki przechodzą w dalsze stadia rozwojowe, jednak część z nich zatrzymuje się na poszczególnych stadiach i dalej nie rozwija się. Na polimorfizm ma również wpływ wysiewanie się wysypki kilkoma rzutami, najczęściej dwoma — trzema w odstępach kilkudniowych. Wykwity są rzadko rozrzuco­ne na skórze całego ciała i są bardzo swędzące. Wykwity tworzą się również na błonach śluzowych jamy ustnej, gardła, narządów płciowych, przy czym pęcherzyki te łatwo pękają tworząc nadżer­ki. W okresie wysiania wysypki występują stany podgorączkowe, Z uwagi na duży świąd wykwitów i chęć drapania się należy pa­miętać o przestrzeganiu czystości dziecka, a zwłaszcza o Obcinaniu paznokci. Wtórne zakażenie wykwitów spowodować może ropne powikłania ze strony skóry, a w następstwie blizny. 69 Większość epidemiologów uważa, że okres zaraźliwości w ospie wietrznej rozpoczyna się już w okresie zwiastunów, a więc na 2—3 dni przed pojawieniem się wysypki, a kończy z chwilą przyschnię­cia wszystkich pęcherzyków, nie wcześniej jednak niż przed upły­wem 6 dni od wystąpienia wykwitów. Tak długi okres zaraźliwoś­ci, łagodny przebieg — dzieci nieraz biegają po podwórku i bawią się z innymi dziećmi — oraz powszechna wrażliwość sprzyjają szybkiemu szerzeniu się choroby. Przechorowanie ,,wiatrówki^' po­zostawia zazwyczaj odporność na całe życie. Ospa wietrzna (varicella) Drobnoustroje Źródło zakażenia Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy patognomoniczne Powikłania Odporność Okres zaraźliwości Postępowanie w przypadkach -zachorowania w żłobku lub przedszkolu wirusy osobnik chory zakażenie kropelkowe, powietrzne górne drogi oddechowe 11—21 dni brak łaknienia, bóle głowy i w okolicy krzy­żowej, ogólne osłabienie wysypka, polimorfizm wykwitów, świąd, niska gorączka rzadko, najczęściej wtórne zakażenia skóry trwała 2—3 dni przed pojawieniem się wysypki aż do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków izolacja chorego do czasu przyschnięcia wszyst­kich pęcherzyków, lecz nie krótsza niż 6 dni od pojawienia się wykwitów; odosobnienia dzieci w wieku powyżej 1 roku życia, które zetknęły się z chorym poza zakładem, nie sto­suje się; dzieci, które nie chorowały na ospę wietrzną, a uczęszczają do żłobka lub innego zakładu, gdzie przebywają niemowlęta, podle­gają izolacji przez okres 21 dni od ostatniego dnia kontaktu z chorym; dezynfekcja — do­kładne przewietrzenie
  • Pytania kontrolne

    Wymień ostre choroby zakaźne, wywołane przez wirusy. Jakie są objawy chorobowe typowe dla odry? Jakie jest postępowanie w przypadku zachorowania na odrę dziecka w żłob­ku? Jakie niebezpieczeństwo kryje przechorowanie różyczki przez kobietę w pierwszym trymestrze ciąży? Kto to był Edward Jenner? % Jaki jest objaw patognomoniczny dla nagminnego zapalenia ślinianek przy­usznych? Jaka jest różnica w wyglądzie wysypki w ospie wietrznej, płonicy i ró­życzce? Jakie jest najczęstsze powikłanie krztuśca? Opisz postacie kliniczne błonicy.' 10. Co jest lekiem z wyboru w błonicy? , U. Jaki jest terminarz szczepień przeciwbłoniczych? Opisz przebieg płonicy. Jakie bakterie wywołują płonicę i nagminne zapalenie opon mózgowo-rdze­niowych? Wymień najbardziej charakterystyczne objawy nagminnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Jakie są najczęstsze powikłania w grypie?
  • Płonica

    Zachorowanie na płonicę nie pociąga obecnie tak dużego niebez­pieczeństwa, jak to było jeszcze przed 40 laty. Stosowanie antybio­tyków (głównie penicylin) jako środka leczniczego znacznie zła­godziło przebieg płonicy i zapobiegło powikłaniom. Płonica jest wywołana przez bakterie — paciorkowce. Naz­wa tych bakterii pochodzi stąd, że układają się one w łańcuszki, jak paciorki. Źródłem zakażenia jest człowiek chory lub nosiciel. W wielu przypadkach jest nim osobnik przechodzący poronną po­stać choroby. 6 Choroby wieku dziecięcego 81 Płonica szerzy się najczęściej drogą zakażenia kropelkowego, du­żą rolę mogą w przenoszeniu odegrać przedmioty, zwłaszcza naczy­nia stołowe i zabawki. Wrotami zakażenia w płonicy są górne dro­gi oddechowe, błony śluzowe i skóra. Okres wylęgania płonicy jest bardzo krótki, nieraz trwa kilkanaście godzin. Najczęściej trwa je­den — trzy dni. Z uwagi na krótki okres wylęgania zazwyczaj nie ma objawów zwiastunowych. Choroba rozpoczyna się nagle, dreszczami, wymiotami i wysoką gorączką. Szybko dołącza się charakterystyczna dla płonicy w y -sypka. Wykwity mają wygląd jakby ukłuć szpilką, są bardzo gę­ ste, lekko wystające ponad skórę, tak że skóra przy dotyku sprawia wraże­nie tarki. Bardzo gęsta wysypka z da­leka wywołuje złudzenie jednolitego czerwonego zabarwienia skóry, jakby skóra „płonęła". Stąd też pochodzi pol­ska nazwa płonica. W języku łaciń­skim płonicę określamy słowem scaila-tina. Tym też tłumaczymy używanie bardzo często zamiast nazwy płonica — szkarlatyna. Najbardziej widoczna jest wysypka w miejscach, gdzie skóra jest najbledsza — po wewnętrznej stronie ud, na podbrzuszu, w dołkach łokcio­wych, na kończynach górnych po stro- Ryc. 5. Płonica — płatowe łusz­czenie skóry na stopach (wg nie zginaczy. J. Bogdanowicza). Cechą charakterystyczną jest nie- objęcie wysypką brody (trójkąt Fiłato-wa) i zewnętrznych narządów płciowych. W gardle obserwuje się anginę. Bardzo charakterystyczny w płonicy jest język — „malino­wy", często występują zajady w kącikach ust. Po tygodniu burzliwe objawy mijają, jednak w drugim lub trze­cim tygodniu mogą wystąpić powikłania. Są to najczęściej za­palenie ucha środkowego, zapalenie węzłów chłonnych, nerek lub stawów. Dla płonicy charakterystyczne jest również występujące najczęś­ciej w trzecim tygodniu choroby łuszczenie się skóry, zwłaszcza na palcach, dłoniach i stopach (ryc. 5). 82 ' V : v Płonica na ogół pozostawia po sobie trwałą odporność, chociaż nie zawsze. Okres zaraźliwości trwa od pojawiania się pierwszych objawów chorobowych i — w przypadku leczenia chorego penicy­liną — do 7 dni od pierwszego dnia podawania penicyliny. W po­mieszczeniu, w którym przebywał chory, dokonuje się dezynfekcji środkami chemicznymi. Płonica (scarlatina) Drobnoustroje Źródło zakażenia Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Objawy wylęgania Objawy patognomoniczne Leczenie Powikłania Postępowanie w przypadku zachorowania w żłobku bakterie — paciorkowce człowiek chory, nosiciel zakażenie kropelkowe, drogą kontaktu pośred­niego poprzez przenosicieli mechanicznych, naczynia stołowe, zabawki, odzież górne drogi oddechowe, błony śluzowe, skóra 1—5 dni, najczęściej 1—3 dni zwykle brak, nagły początek choroby wysypka drobnoziarnista (ukłucia szpilki) gęs­ta, trójkąt Fiłatowa na twarzy, płatowe łusz­czenie się naskórka penicylina, erytromycyna zapalenie ucha środkowego, zapalenie nerek, zapalenie węzłów chłonnych, zapalenie sta­wów izolacja chorego na okres 7 dni licząc cd dnia rozpoczęcia leczenia chorego penicyliną, od­osobnienia osób z kontaktu z chorym nie sto­suje się; dezynfekcja środkami chemicznymi i fizycznymi
  • Różyczka.

    Różyczka jest chorobą zakaźną wieku dziecięcego. Wywołana jest przez wirusy. Źródłem zakażenia jest człowiek chory, drogi zaka­żenia — kropelkowe, wrota zakażenia — górne drogi oddechowe. Odra (morbilli) Drobnoustroje Źródło zakażenia Droga zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy Objawy patognomoniczne Powikłania Okres zaraźliwości Odporność Zapobieganie Postępowanie w przypadku zachorowania w żłobku Różyczka należy do łagodnych chorób zakaźnych, nie dających za­zwyczaj powikłań. Okres wylęgania jest dłuższy niż w odrze i wy­nosi średnio 2—3 tygodnie. Okres zwiastunów jest rzadko wyraź­nie zaznaczony. Choroba zaczyna się zazwyczaj nieznacznym podniesieniem tem­peratury ciała, zwykle nie przekraczającej 38°, objawami nieżyto­wymi i bólem gardła. Szybko dołącza się do nich wysypka obejmu­jąca całe ciało, przy czym kolejność jej rozprzestrzeniania się jest analogiczna jak w odrze: najpierw na skórze głowy, następnie tuło­wia i kończyn. Wysypka przypomina wysypkę odrową. Jest może nieco bledsza i nie ma tendencji do zlewania się. Objawem pato-gnomonicznym dla różyczki jest powiększenie węzłów chłonnych, głównie szyjnych i potylicznych oraz za uszami. Występują rów­nież zmiany we krwi — leukopenia ze zwiększeniem się liczby plaz-mocytów. Często w praktyce jest trudno odróżnić różyczkę od odry. W roz­poznawaniu różnicowym pamiętać należy o tym, że w różyczce przebieg jest łagodniejszy oraz jest brak tak charakterystycznych dla odry plamek Fiłatowa-Koplika, występuje natomiast powiększe­nie węzłów chłonnych. Różyczka nie grozi dziecku powikłaniami, jest jednak niebez­pieczna dla kobiet, zwłaszcza w pierwszych trzech miesiącach cią­ży. Badania naukowe i obserwacje lekarskie wykazały bowiem, że przechorowanie przez kobietę w tym okresie różyczki grozi niebez­piecznymi komplikacjami dla płodu. Toksyny różyczki uszkadzają nowiem zawiązki narządów i przyczyniają się do powstawania wad rozwojowych. Spory odsetek dzieci z wrodzonymi wadami serca, z niedorozwojem umysłowym i innymi wadami wrodzonymi rekru­tuje się spośród tych, których matki w czasie ciąży przebyły różycz­kę. Stąd też konieczność unikania przez kobiety w pierwszym sta­dium ciąży kontaktów z chorymi na różyczkę. Różyczka (rubeola) Drobnoustroje Źródło zakażenia Drogi zakażenia Wrota zakażenia Okres wylęgania Pierwsze objawy 68 wirusy osobnik chory zakażenie kropelkowe, powietrzne górne drogi oddechowe 1*4—21 dni objawy nieżytowe, bóle głowy, gardła Objawy kliniczne — wysypka, niewielka gorączka, powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, za uszami i na potylicy Powikłania — wady rozwojowe w przypadku zakażenia w okresie płodowym Okres zaraźliwości — 7 dni przed i 4 dni po pojawieniu się wysypki Postępowanie w przypadku — izolacja chorego do czasu zniknięcia objawów zachorowania w żłobku chorobowych (minimum 4 dni od pojawienia się wysypki); odosobnienia dzieci, które ze­tknęły się z chorym poza zakładem, nie sto­suje się; dezynfekcja, dokładne wietrzenie