A A A

Przewlekłe choroby zakaźne

: G r u ź 1 i c a Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną, występuje w każdym wieku. Wrażliwość na zakażenie u dzieci jest większa niż u doro- słych. . . Gruźlicę wywołuje b a kt e r i a-pr ą t e k gruźlicy, zwany od nazwiska jego odkrywcy Roberta Kocha prątkiem Kocha (1882 r.). Wyróżnia się ich kilka typów. U ludzi chorobę wywołuje najczęściej typ ludzki (90%) i typ bydlęcy. Źródłem zakażenia jest przede wszystkim człowiek chory, mogą nim być również zwierzęta (najczęściej bydło). W szerzeniu się gruźlicy pewną rolę odgrywają też przenosiciele mechaniczni. U dzieci częstym przenosicielem jest zakażone mleko. Gruźlica sze­rzy się. głównie drogą zakażenia kropelkowego.Wrotami zakażenia są przede wszystkim górne drogi oddechowe, może nimi być rów­nież przewód pokarmowy, błony śluzowe innychjiarządów i skóra. Okres wylęgania jest trudny do określenia z uwagi na nikłe pierw­sze objawy chorobowe. Przypuszcza się, że trwa on około 40 dni. Po wniknięciu do organizmu bakteria lokalizuje się najczęściej w jednym z układów lub narządów. Są to zwykle: układ oddecho­wy, układ chłonny, rzadziej układ kostno-stawowy, moczowo-płcio­wy, skóra. U niemowląt gruźlica jest chorobą całego organizmu i ma zwykle charakter ostrej uogólnionej postaci gruźlicy. Wiązać to na­leży przede wszystkim z małą dojrzałością anatomiczno-fizjologiczną i immunologiczną niemowlęcia. U dzieci małych stykamy się zwykle z gruźlicą pierwotną. Przebiega ona najczęściej pod następującymi postaciami^ gruźlica pierwotna bez uchwytnych zmian w narządach, gruźlica węzłowo-płucna, ostre serowate zapalenie płuc, gruźlica prosówkowa płuc, gruźlicze zapalenie opon mózgowych i mózgu. Gruźlica pierwotna bez uchwytnych zmian w narządach — jak sama nazwa wskazuje — przebiega bez wyraźnych objawów choro­bowych wskazujących na lokalizację procesu. Najczęściej wystę­pują objawy nietypowe: gorączka, utrata łaknienia, zmiana uspo­sobienia. Dzieci stronią od zabaw, szybko się męczą. Często są blade, czasem chudną. U dzieci nie szczepionych na rozpoznanie na­prowadza dodatni odczyn tuberkulinowy, u dzieci zaś szczepionych wzmożony odczyn tuberkulinowy. Gruźlica węzłowo-płucna — proces zapalny lokalizu­je się w węzłach chłonnych tchawiczo-oskrzelowych i miąższu płuc­nym lub tylko w węzłach. Jedną z postaci tej gruźlicy jest tzw. zespół pierwotny. Na zespół pierwotny składają się: ognisko zakażenia zlokalizowane w narządzie (najczęściej w płucach lub je­licie), stan zapalny najbliższych węzłów chłonnych i naczyń chłon­nych (limfatycznych) łączących pierwotne ognisko zakażenia z wę­złami chłonnymi. Zespołowi temu towarzyszą objawy ogólne (go­rączka lub stany podgorączkowe) i miejscowe spowodowane naj­częściej powiększonymi węzłami chłonnymi. Zejście zespołu pierwotnego jest najczęściej pomyślne. Ognisko pierwotne ulega albo wessaniu, albo zwłóknieniu lub też zwapnie­niu. W niepomyślnych warunkach w ognisku mogą zajść zmiany doprowadzające do zserowacenia ogniska, a następnie do utworze­nia w tym miejscu jamy gruźliczej. Ma to jednak miejsce głównie u dzieci starszych i młodzieży. Jama gruźlicza sprzyja roz­siewowi gruźlicy w płucu, powstają wówczas nowe ogniska, zaka­żenie się rozszerza. Znacznie gorsze są następstwa rozsiewu zakażenia z ogniska pier­wotnego drogą krwionośną. Krew roznosi wówczas prątki Kocha po całym organizmie powodując powstanie rozsianej gruźlicy. Postać tę nazywamy prosówką. Występuje ona głównie we wczesnym dzieciństwie. Choroba ma przebieg ostry, bardzo ciężki, przypomi­nający posocznicę. Gruźlicze zapalenie opon mózgowych i móz-g u: pierwsze objawy są nietypowe. Sprowadzają się one zazwy­czaj do ogólnego osłabienia i zmiany usposobienia. Dziecko staje się płaczliwe, nie chce jeść, źle sypia, skarży się na bóle głowy. Dołączają się. do tego wkrótce typowe objawy oponowe — sztyw­ność karku, senność przechodząca w śpiączkę oraz objawy pora­żenia. Rokowanie w gruźlicy opon mózgowych i mózgu zależy w dużym stopniu od terminu rozpoznania i rozpoczęcia leczenia antybioty­kami. Im wcześniej rozpoczyna się leczenie, tym lepsze wyniki. Im dziecko jest młodsze, tym rokowanie poważniejsze. Pierwotna gruźlica płuc jest to postać gruźlicy, wy­stępująca w kilka lat po przebyciu gruźlicy pierwotnej, kiedy w or­ganizmie danego osobnika wykształcona jest topograficznie wyróż- nicowana alergia. Spotykamy ją u młodzieży, głównie w wieku szkoły średniej i u osób dorosłych. Większa biologicznie podatność na gruźlicę rozpoczyna się u dziewcząt w 12 roku życia, u chłop­ ców w 15 roku życia. Proces chorobowy lokalizuje się głównie w szczytowych polach płuc w częściach pod- lub nadobojczykowej. Charakterystyczne dla procesu pierwotnego są zjawiska rozpadu połączone z tworzeniem się jam oraz gojeniem się przez odczyn wytwórczy z zachowaną nadal dużą reakcją węzłową. , Gruźlica pierwotna może występować pod różnymi postaciami klinicznymi. Jest to najczęściej gruźlica naciekowa. Zmia­ ny naciekowe mogą występować jako zmiany wieloogniskowe lub jednoogniskowe, ograniczone lub rozległe, ostre bądź przewlekłe (gruźlica naciekowa wieloogniskowa, naciek wczesny Assmana, ostre serowate zapalenie płuc). Naciek może ulec zserowaceniu i rozpadowi z następowym tworzeniem się jam gruźliczych. Pier­ wotną gruźlicę płuc leczy się metodami zachowawczymi lub ope­ racyjnymi. Inne postacie gruźlicy we wczesnym dzieciństwie występują znacznie rzadziej. Objawy ich zależą od lokalizacji procesu, np. ka­ szel występuje w gruźlicy płuc i oskrzeli, chrypka w gruźlicy krta­ ni, zesztywnienie w gruźlicy kostno-stawowej, przetoki w gruźlicy węzłów chłonnych obwodowych itd. Typowym dla większości po­ staci gruźlicy objawem ogólnym są utrzymujące się przez długi czas stany podgorączkowe. Zapobieganie gruźlicy opiera się, tak jak zapobieganie innym cho­ robom zakaźnym, na jak najwcześniejszym wykryciu chorego, jego izolacji oraz na podniesieniu odporności osobniczej. Wykrycie cho­ rych jest tu o wiele trudniejsze niż w przypadkach innych chorób zakaźnych. Powodem tego jest fakt, że nawet przy zaawansowanej gruźlicy objawy podmiotowe i przedmiotowe mogą być nieznacz­ne i chory prowadzi tryb życia człowieka zdrowego. Styka się przy tym z innymi ludźmi i zakaża ich. Zdarzają się również przypadki świadomego ukrywania choroby lub niestosowania się do wskazań lekarskich przez aspołecznych przewlekle chorych. Zapobieganie gruźlicy w środowisku dziecięcym opiera się na: pełnym wykonawstwie szczepień przeciwgruźliczych BCG i kontrolnych badań tuberkulinowych; : . , przestrzeganiu, by cały personel zakładów dziecięcych był co roku poddany kontrolnemu badaniu radiologicznemu klatki pier­siowej; . ,' otoczeniu specjalną opieką dzieci z kontaktu gruźliczego.
  • Choroby weneryczne

    Choroby weneryczne są to choroby zakaźne szerzące się głównie drogą kontaktu płciowego. U dzieci należą one do rzadkości.
  • Kiła .

    Kiła jest chorobą wywołaną przez krętki blade. U dzieci mamy do czynienia z kiłą wrodzoną, którą dziecko zaraża się od matki w życiu płodowym. Kiła nabyta we wczesnym dzieciństwie jest wyjątkiem. U małych dzieci spotykamy się z kiłą wrodzoną wczesną/Podstawowymi jej objawami są zmiany skórne pod postacią wykwitów — grudek, plam, krost i pęcherzy. Te ostatnie występują głównie na stopach i dłoniach. Określa się je mianem pęcherzycy kiłowej. Zmiany zapalne umiejscawiające się w okolicy ust tworzą w następstwie promienisto ułożone blizny (bliz­ ny Parrota). Zmiany występują także na błonach śluzowych, zwła­ szcza w nosie. Powoduje to utrudnienie w oddychaniu nosem da­ jąc charakterystyczną sapkę (sapka kiłowa). Zmiany kiłowe w no­ sie mogą doprowadzić do zniszczenia kości nosa i nadać mu kształt siodełkowaty (nos siodełkowaty). Zakażenie kiłowe powoduje rów­ nież zmiany w kościach czaszki z następową zmianą kształtu gło- wy. W późniejszych okresach choroby (kiła wrodzona późna) wy­stępują objawy narządowe. Są to najczęściej: zapalenie ro­gówki, głuchota, zniekształcenie zębów stałych, szablowate wygię­cie piszczeli oraz zmiany w zakresie ośrodkowego układu nerwo­wego. W zapobieganiu kile wrodzonej duże znaczenie ma opieka nad kobietą w okresie ciąży. U każdej kobiety, zgłaszającej się po po­ radę lekarską z powodu ciąży, powinno pobierać się krew na bada­ nie serologiczne w kierunku kiły. Badanie to powinno być powtó­ rzone w ostatnim trymestrze ciąży. Wczesne wykrycie kiły i natych­ miastowe leczenie może uchronić płód przed zakażeniem.
  • Rzeżączka

    Rzeżączka jest wywołana przez bakterie — gonokoki. Wystę­puje zwykle u dziewczynek. Chłopcy w tym wieku chorują wyjąt­ kowo. Większą zapadalność u dziewczynek tłumaczy się różnica­ mi anatomicznymi narządów płciowych. Do zakażenia dochodzi naj­ częściej^ drogą kontaktu pośredniego. Przenosicielami zakażenia są ręczniki, myjki, gąbki, pościel, nocniki. Źródłem zakażenia jest osoba zakażona rzeżączka i stykająca się z dziećmi. Może to być matka sypiająca razem z dzieckiem. Zakażenie gonokokami powo­ duje zapalenie pochwy i narządów płciowych zewnętrznych. Obja­ wia się to zaczerwienieniem i obrzękiem sromu oraz bólem, zwła­ szcza przy oddawaniu moczu. Często stwierdza się też wydzielinę ropno-śluzową. Ta wydzielina, której jest ilościowo mało, nasuwa zwykle podejrzenie o zakażenie rzeżączka. Pozostawia ona bowiem ślady na bieliźnie i one, przy znikomych objawach subiektywnych, zwłaszcza w postaci przewlekłej naprowadzają na rozpoznanie rze- żączki. O ostatecznym rozpoznaniu decyduje badanie mikroskopo­ we wydzieliny z pochwy. U noworodków może wystąpić rzeżączkowe zapalenie spojówek. Do zakażenia dochodzi w czasie przejścia płodu przez pochwę po­ łożnicy chorej na rzeżączkę. Rzeżączkowe zapalenie spojówek do­ prowadzić może do zmian w rogówce i ślepoty. W celu uniknięcia ryzyka zakażenia wszystkim noworodkom, niezależnie od tego czy podejrzewamy rzeżączkę u matki, wkrapla się do oczu l°/o roztwór azotanu srebra lub roztwór penicyliny. Zabieg ten nosi nazwę za­ biegu Credego.
  • Szczepienia przeciwgruźlicze

    Szczepienie przeciwgruźlicze jest pierwszym szczepieniem dziecka po urodzeniu. Nosi ono nazwę szczepienia BCG. Nazwa ta pochodzi od pierwszych liter nazwy niezjadliwego szczepu prątka gruźlicy Bacille Calmette-Guerin. Szczepienia BCG dokonuje Się metodą śródskómą w okolicę le­wego ramienia na boczno-górnej powierzchni. W miejscu wstrzyk­nięcia po upływie 3—4 tygodni powstaje naciek. Naciek ten może ulec rozpadowi, pojawia się ropna wydzielina i owrzodzenie. Stan taki utrzymuje się przez kilka tygodni, ale może trwać nawet.dłu­żej. Owrzodzenie to następnie goi się, pozostawiając białą blizenkę. Zmianom miejscowym powstającym w następstwie wstrzyknięcia szczepionki BCG towarzyszyć może, u niewielkiego zresztą odsetka dzieci, powiększenie węzłów chłonnych w okolicy pachowej, nad-obojczykowej i podobojczykowej. Pojawia się ono w trzecim ty­godniu po szczepieniu i może utrzymywać się trzy—cztery miesią­ce. ;Jest to odczyn poszczepienny. * . U dzieci powyżej trzeciego miesiąca życia oraz młodzieży przed wykonaniem szczepienia BCG wykonuje się^ próbę tuberku­linową. Jest to próba alergiczna, wykazująca stan wrażliwości organizmu na gruźlicę. Tuberkulina jest przesączem z hodowli prąt­ków gruźlicy. Jeżeli do organizmu dziecka wtargnęły kiedykolwiek prątki gruźlicy i rozwijały się w nim, to jego organizm będzie ina- czej reagował na tuberkulinę niż organizm, który nigdy nie zetknął się z gruźlicą. W pierwszym przypadku jest on już niejako uczulo­ ny na tuberkulinę. Dlatego też, jeśli wprowadzimy do niego roztwór tuberkuliny śródskórnie czy nawet naskórnie, wystąpi miejscowa reakcja, którą określa się jako odczyn tuberkulin o w y dodatni. 1 Do stosowanych w Polsce prób tuberkulinowych należą: próba naskórna Moro, próba śródskórna Mantoux. Próbę naskórną wykonuje się metodą nalepiania przylep­ ca z grudką maści tuberkulinowej odpowiadającej wielkości łebka zapałki na skórę klatki piersiowej poniżej przyśrodkowego końca obojczyka. Przylepiec zdejmuje się po 24 godzinach, a po 72—96 godzinach należy odczytać wynik. Odczyn uważa się za dodatni wówczas, gdy w miejscu stwierdzi się co najmniej trzy grudki. Na­leży pamiętać przy wykonywaniu tej próby o zakazie — w okresie od położenia przylepca do odczytania odczynu — mycia tego miej­ sca, drapania oraz tarcia. Próbę śródskórna Mantoux wykonuje się przez wstrzyk­ nięcie śródskórne na zewnętrznej stronie lewego przedramienia 0,1 ml roztworu o odpowiednim stężeniu tuberkuliny RT — 23. Po upły­ wie 72—96 godzin odczytujemy odczyn. Za dodatni uważamy taki, w którym w miejscu wstrzyknięcia stwierdza się opuszkami palców naciek o średnicy co najmniej 6 mm. Wielkość zaczerwienienia nie może być uważana za miernik odczynu. Dodatni odczyn próby tu­ berkulinowej może wystąpić u dziecka tylko w dwóch przypadkach: 1) dziecko jest skutecznie szczepione BCG, 2} dziecko jest zakażone gruźlicą. Drugi przypadek dotyczy dzieci nie szczepionych. Występuje wówczas najczęściej wzmożony (większy) odczyn tuberkulinowy. Dzieci z odczynem tuberkulinowym dodatnim (tuberkulino-dodat-nie).nie szczepi się. Obowiązkowi szczepienia podlegają tylko dzie­ci z ujemnym odczynem (tuberkulino-ujemne). Przeciwwskazaniem do szczepień może być wówczas tylko ostro przebiegająca choro­ba, gorączka, ropne schorzenie skóry oraz okresy zastrzeżone, po innych szczepieniach. O przeciwwskazaniu decyduje zawsze le­ karz. Należy pamiętać jeszcze, że w pewnych przypadkach ujemny od­ czyn tuberkulinowy nie świadczy wcale o braku alergii tuberkuli­ nowej. Ma to miejsce u rekonwalescentów po przebyciu takich cho­ rób jak: odra, krztusiec, błonica, różyczka, ospa wietrzna itd. Dla­ tego też u takich dzieci próbę tuberkulinową należy wykonać po upływie co najmniej 4 tygodni od zakończenia choroby. W zapobieganiu i walce z gruźlicą uczestniczą wszystkie piony społecznej służby zdrowia. Rolę koordynującą pełnią tu jednak po­ radnie przeciwgruźlicze. Sieć ich obejmuje cały kraj, ustalają one kierunki i metody postępowania zapobiegawczego i leczniczego, rejestrują, leczą i konsultują chorych. Prowadzą również nadzór nad osobami z kontaktów ze środowisk gruźliczych. W celu ujednolicenia metod postępowania i organizacji walki z gruźlicą w lecznictwie obowiązuje kwalifikacja chorób według ftyzjatrycznych grup poradnianych. Klasyfikacja ta uwzględnia kry­ teria zakażalności gruźlicy (prątkowanie) i metody walki z gruźlicą jako chorobą zakaźną.